مقام محمود
سید مهدی موسوی زاده -مجله خُلُق
وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسی أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُودا؛ و قسمتی از شب را به خواندن قرآن و نماز زنده بدار درحالی که عبادتی افزون برای توست. امید است که پروردگارت تو را به مقامی پسندیده برانگیزد».1
اذکار، عبادات، اوراد، ریاضات شرعی و خلاصه هر چیزی که مؤمن برای سیر در صراط مستقیم و رسیدن به عوالم معنا به آنها نیاز دارد، بر دو قسم اند: یک قسم آن اعمالی است که جنبة اختصاصی شان زیاد است؛ به گونه ای که تشخیص مناسب بودن عملی برای شخص خاصّی بسیار مشکل است و نیاز به بصیرتی مخصوص دارد. امّا قسم دوم اعمالی است که جنبة عمومی شان بیشتر است؛ هر چند در این گونه اعمال نیز رعایت جهات خاصّی لازم است. از جمله اعمال قسم دوم، نماز شب است؛ اسرار و نعمت های عجیبی در بیداری سحر و احیای شب به عبادت است! خدای متعال در قرآن کریم در ضمن برشمردن اوصاف متّقین می فرماید: کانُوا قَلیلاً مِنَ اللَّیْلِ ما یَهْجَعُونَ *
وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ؛ مقدار کمی از شب را می خوابیدند و در سحرها طلب آمرزش می کردند».2
فضیل بن یسار که از اصحاب امام جعفر صادق(ع) است، از آن امام نقل می کند که فرمود: إِنَّ الْبُیُوتَ الَّتِی یُصَلَّی فِیهَا بِاللَّیْلِ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ تُضِی ءُ لِأَهْلِ السَّمَاءِ کَمَا تُضِی ءُ نُجُومُ السَّمَاءِ لِأَهْلِ الْأَرْض ؛ خانه هایی که شبانه در آن نماز و قرآن خوانده می شود آن گونه برای اهل آسمانها روشن افشانی می کند که ستارگان آسمان برای اهل رمین نورافشانی می کنند».3
عبد الله بن سنان، از امام صادق(ع) در مورد عبارت «سیماهُمْ فی وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ [ذلک مَثَلُهم فِی التّوریة]؛ در صورت های آنان اثر سجده است [این مثل آنها در تورات است].» که دربارة مؤمنین به پیامبر اکرم6 نازل شده پرسید. ایشان در جواب فرمودند: هُوَ السَّهَرُ فِی الصَّلَاة؛ در اثر نماز خواندن در دل شب است».4 مرحوم شیخ محمّد تقی مجلسی1 در شرح این کلام امام7 می فرماید: «أی آثار السهر من رقة القلب و الخضوع و الخشوع و اصفرار الوجه؛ یعنی آثار شب زنده داری از دل نازکی و خضوع و خشوع و زردی صورت در آنها باشد».5
در سیرة علمای ربّانی نیز همواره التزام به بیداری شب و تهجّد یکی از اعمال ثابت و از مسلّمات سلوک وجود داشته است. به عنوان مثال، مرحوم آیت الله سید شهاب الدین مرعشی نجفی1 در ضمن وصایای خود به فرزندشان می نویسند: و اوصیه ان یدفن معی الخمرة (السجادة) التی صلیت علیها سبعین سنة صلاة اللیل. و اوصیه ان یدفن معی السبحة التربتیة التی استغفرت بعددها فی الاسحار؛ و سفارش می کنم که سجاده ای که هفتاد سال بر آن نماز شب خواندم و تسبیح تربتی که چند سال در سحرها با آن، از خدا طلب آمرزش کردم، همراه من دفن شود».6
همچنین یکی از شاگردان آیت الله سید عبد الکریم کشمیری1 از ایشان نقل می کند که فرموده اند: «… قرآن زیاد خواندن، نماز شب و امثال اینها مقام می آورد.7
آیت الله سید محمّد حسین حسینی طهرانی1، از علّامه سید محمّد حسین طباطبائی1 نقل کرده که فرمود: «… یک روز درِ مدرسه ای ایستاده بودم که مرحوم قاضی1 از آنجا عبور می کردند. چون به من رسیدند، دست خود را روی شانة من گذاردند و گفتند: فرزندم، دنیا می خواهی نماز شب بخوان، آخرت می خواهی، نماز شب بخوان!»8
پی نوشت ها
ـــــــــــــــــــــــ
1. سوره إسراء: 79 *
2. سوره ذاریات: 17 و 18 *
3. من لا یحضره الفقیه، ج1، ص473. *
4. همان. *
5. روضة المتّقین فی شرح من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص677. *
6. الاجازة الکبیرة، ص529. *
7. آفتاب خوبان، ص68. *
8. مهر تابان، ص26.
منبع: http://www.hawzah.net