كـلــيـپ

احادیث

مقام معلم

مقام معلم

معلم

احترام معلم در روایات

می خواستم بی زحمت اگه میشه احادیثی بگید در مقام معلم و احترام معلم، هر چی بیشتر بگید بهتر!
«اِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ حَتَّی النَّمْلَهِ فی حُجْرِها وَ حَتّی الْحُوتِ فِی البَحْرِ یُصَلُّونَ عَلی مُعَلِّمِ النّاس الْخَیْرَ»
در آموزه های اسلامی احترام به معلم که پدر معنوی و روحانی انسان است یک وظیفه انسانی-اسلامی است و خود مبنای توفیقات الهی خواهد شد و در همه حال باید آنها را محترم شمرد از یاد آنان به نیکی، تواضع و فروتنی در برابر آنها، عمل به دستورات و راهنمایی هایشان در امور دینی و دنیوی، تکریم و بزرگداشت آنها در شرایط مختلف، ذکر خاطرات خوب و کمالات و ارزشهای علمی و اخلاقی آنها و … احترام به معلم حد خاصی ندارد مگر اینکه خدای نکرده معلم از صراط ایمان و توحید خارج شده و گرفتار کفر و شرک و انحراف های اخلاقی شده باشد که البته باز هم نگهداشت احترام آنها لازم است و وظیفه امر به معروف و نهی از منکر نیز یک ضرورت است و چه بسا انجام این ضرورت با روش های گفتاری و رفتاری شایسته خود احترام واقعی به معلم باشد.
پس احترام اصلی و حقیقی به معلم یا کسانی که چیزی از آنها یاد می گیریم چند چیز است:
۱٫ عمل به آموخته های آنان
۲٫ ترویج و تبلیغ آنچه از آنها یاد گرفتیم به دیگران.
۳٫ یادسپاری ارزشهای علمی و اخلاقی آنها
۴٫ تکریم شخصیت و تعظیم آنان در همه شرایط
۵٫ تواضع در برابر آنها و … که علی(ع) فرمود: «من علمّنی حرفا فقد صیّرنی عبدا».

قرآن مجید نخستین معلم را خداوند، و نخستین شاگرد را حضرت آدم(ع) می‏شمرد و نخستین علمی که به او تعلیم داده شد، علم الاسماء می‏شمرد (به احتمال قوی منظور از آن آگاهی بر اسرار آفرینش و موجودات جهان است). تنها آدم نبود که خداوند به او تعلیم داد، بلکه به یوسف تعلیم تعبیر خواب داد، «وَعَلَّمْتَنی مِنْ تَأویلِ الاَحادیثِ» یوسف/۱۰۱ و به سلیمان زبان پرندگان آموخت، «وَ قالَ یا اَیُّهَا النّاسُ عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّیْرِ»نمل/۱۶ و به داود(ع) زره ساختن را، «وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَهَ لَبُوسٍ لَکُمْ»انبیاء/۸۰ و به خضر علم و آگاهی فراوانی داد، «وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنّا عِلْماً»کهف/۶۵ و به فرشتگان علوم فراوانی بخشید، «سُبْحانَکَ لا عِلْمَ لَنا اِلّا ماعَلَّمْتَنا»بقره/۳۲ و به انسانها نطق و بیان آموخت (عَلَّمَهُ الْبیانَ) و از همه بالاتر اینکه به پیامبر اسلام(ص) علوم و دانشهایی که هرگز تحصیل آن از طرق عادی برای او ممکن نبود آموزش داد، «و عَلَّمَکَ مالَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ»نساء/۱۱۳ فرشته بزرگ الهی یعنی پیک وحی، جبرئیل، نیز تعلیمات فراوانی به پیامبر اسلام(ص) داد، «عَلَّمَهُ شَدیدُ الْقُوی» نجم/۵ پیام قرآن ج ۱۰، حضرت آیت الله مکارم شیرازی و سایر همکاران
در روایات اسلامی، مقام معلم آنقدر والاست که خدا و فرشتگان و همه موجودات ـ حتی مورچه در لانه خود و ماهیان در دریاها ـ بر کسی که به مردم تعلیم خیر کند درود می‏فرستند، چنانکه در حدیثی از رسول خدا(ص) آمده است: «اِنَّ اللهَ وَ مَلائِکَتَهُ حَتَّی النَّمْلَهِ فی حُجْرِها وَ حَتّی الْحُوتِ فِی البَحْرِ یُصَلُّونَ عَلی مُعَلِّمِ النّاس الْخَیْرَ»؛(کنز العمال، حدیث ۲۸۷۳۶) و در حدیث دیگری می‎خوانیم: «آیا به شما خبر دهم که بخشنده‏ ترین بخشنده‏ ها کیست؟ بخشنده ‏ترین بخشنده ‏ها خداست و من بخشنده‏ ترین فرزندان آدم هستم و بعد از من از همه شما بخشنده‏ تر، کسی است که علم و دانشی را فراگیرد و آنرا نشر دهد و به دیگران بیاموزد، چنین کسی، روز قیامت، خود به صورت امتی برانگیخته خواهد شد!»(میزان الحکمه ۶/۴۷۴) تعبیر به «امت» به خوبی نشان می‏دهد که گسترش وجودی معلمان، به موازات گسترش تعلیمات آنها در میان جامعه بشری صورت می‏ گیرد و هر قدر شاگردان بیشتری را تعلیم و تربیت کنند، به همان نسبت شخصیّت معنوی و اجتماعی آنها گسترده‏ تر می‏شود و گاه به اندازه یک امت می‏گردد. اهمیت نشر علم و دانش و فرهنگ در اسلام تا ‏آن حدّ است که در حدیثی معروف، مجلس علم، باغی از باغهای بهشت شمرده شده است.
جالب اینکه در اسلام هر کاری که مقدمه فراگیری علم، یا مناسبتی با آن داشته باشند، عبادت شمرده شده است، در حدیثی از پیامبر اکرم(ص) می‏خوانیم: «مُجالَسَهُ الْعُلَماءِ عِبادَه؛ (بحارالانوار ۱/۲۰۴)همنشینی با دانشمندان عبادت است». در حدیث دیگری از امام موسی ‏بن‏ جعفر(ع) می‏خوانیم: «اَلنَّظَرُ اِلی وَجْهِ الْعالِمِ حُبّاً لَهُ عِبادَه؛ (وسائل ۱۸/۴۵۸) نگاه به صورت عالم از روی محبت، عبادت است». و نیز در حدیث دیگری می‏خوانیم که پیامبر(ص) به ابوذر فرمود: «اَلْجُلُوسُ ساعَهً عِنْدَ مُذاکَرَهِ الْعِلْمِ خَیْر لَکَ مِنْ عِبادَهِ سَنَهٍ، صِیام نَهارِها، وَ قِیامِ لَیْلِها و النَّظَرُ اِلی وَجْهِ الْعالِمِ خَیْر لَکَ مِنْ عِتْقِ اَلْفِ رَقَبَهٍ؛ (تفسیر نمونه ۴/۳۶۰) یک ساعت در جلسه مذاکره علم شرکت کردن، برای تو بهتر از عبادت یک سال است که روزها روزه باشی و شبها مشغول عبادت شوی و نگاه به صورت عالم، برای تو بهتر است از آزاد کردن یک هزار برده!». پیام قرآن ج ۱۰، حضرت آیت الله مکارم شیرازی و سایر همکاران
(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، کد: ۲/۱۰۰۱۱۰۴۳۷)

منبع:     http://www.quran.porsemani.ir/node/3425

تعلیم و تعلم درآئینه چهل حدیث

این تعلیم و تعلم است که فرهنگ جامعه را رشد می دهد و انسانها را به سوی کمال رهنمون می سازد .

این تعلیم و تعلم است که آدمیان را از اخلاق ناپسند دور می کند و به سوی اخلاق پسندیده فرا می خواند .

این تعلیم و تعلم است که عمل مردم را پاک و خالص می گرداند و از شرک و ریا دور می سازد .

آنچه در پی می آید چهل حدیث درباره «تعلیم و تعلم » است که امیدوارم با فراگیری و به کارگیری آنها به «علم حقیقی » و «حقیقت علم » نزدیکتر شویم .

(۱)

آموزش هدف بعثت
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«بالتعلیم ارسلت; (۱)

من برای آموزش دادن فرستاده شده ام .»

(۲)

گرامیداشت دانشمند، گرامیداشت خداست
امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرمایند:

«من وقر عالما فقد وقر ربه; (۲)

هر کس دانشمندی را گرامی بدارد، بی گمان پروردگارش را گرامی داشته است .»

(۳)

ارزشمندترین مردم کیست؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرماید: «اکثر الناس قیمه اکثرهم علما; (۳)

بیشترین مردم از نظر ارزش، بیشترین آنهاست از نظر دانش .»

(۴)

تا جوان هستی دانش بجوی
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«من تعلم فی شبابه کان بمنزله الرسم فی الحجر; (۴)

هر کس در جوانی دانش بیاموزد، [از نظر پایداری] چون نقش روی سنگ است .»

(۵)

برای دانش اندوزی قدم رنجه فرما!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«اطلبوا العلم ولو بالصین; (۵)

دانش بجویید; اگر چه در [راهی دور] چون چین باشد .»

(۶)

آداب تعلیم و تعلم این است
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«لینوا لمن تعلمون ولمن تتعلمون منه; (۶)

با کسی که به او دانش می آموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش می آموزید (معلم) نرمخو باشید .»

(۷)

فروتن باش، فروتن باش!
امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«تواضعوا لمن تعلمونه العلم وتواضعوالمن طلبتم منه العلم; (۷)

در برابر کسی که به او دانش می آموزید (شاگرد) و کسی که از او دانش می جویید (معلم) فروتن باشید .»

۸)

اینها را نگو!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«لا تقل ما لا تعلم بل لا تقل کل ما تعلم; (۸)

آنچه را نمی دانی نگو، بلکه همه آنچه را هم می دانی نگو .»

(۹)

نشانه های دانشمند اینهاست، اینهاست!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«یا طالب العلم! ان للعالم ثلاث علامات: العلم والحلم والصمت; (۹)

ای جوینده دانش! برای دانشمند سه نشانه است: دانش و بردباری و سکوت .»

(۱۰)

عالم کیست؟
امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«من لم یصدق فعله قوله فلیس بعالم; (۱۰)

هر آن کس که رفتارش گفتارش را تصدیق نکند، عالم نیست .»

(۱۱)

چشم به اینان بدوز!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«النظر الی وجه العالم عباده; (۱۱)

نگاه به سیمای دانشمند عبادت است .»

(۱۲)

همنشین که باشیم؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«مجالسه العلمآء عباده; (۱۲)

همنشینی با دانشوران عبادت است .»

(۱۳)

دانشهای گوناگون اینها هستند
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«العلوم اربعه: الفقه للادیان والطب للابدان والنحو للسان والنجوم لمعرفه الازمان; (۱۳)

دانشها چهارگونه اند: فقه برای [شناخت] دینها; پزشکی برای [بهبود] بدنها; نحو (دستور زبان) برای سخن گفتن و نجوم برای شناخت زمانها .»

(۱۴)

برای دانش اندوزی چاپلوسی نیز رواست
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«لیس من اخلاق المؤمن الملق الا فی طلب العلم; (۱۴)

چاپلوسی جز در جستجوی دانش از خوی مؤمن نیست .»

(۱۵)

کلید دانش این است
امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«ان هذا العلم علیه قفل ومفتاحه المساله; (۱۵)

بر این دانش قفلی است که کلید آن، پرسش است .»

(۱۶)

فیش برداری را فراموش نکن!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«قیدوا العلم بالکتاب; (۱۶)

دانش را با نگارش در بند کشید .»

(۱۷)

کتابخانه داشتن چیز خوبی است
امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«احتفظوا بکتبکم فانکم سوف تحتاجون الیها; (۱۷)

کتابهای خود را نگهداری کنید، زیرا شما در آینده به آنها نیازمند می شوید .»

(۱۸)

از دانش گلچین کنید!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«العلم اکثر من ان یحصی فخذ من کل شی ء احسنه; (۱۸)

دانش بیشتر از آن است که به شمارش در آید، پس از هر چیزی نیکوترین آن را برگیر .»

(۱۹)

اگر توانی زبان عربی فراگیر!
امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«تعلموا العربیه فانها کلام الله الذی یکلم به خلقه; (۱۹)

زبان عربی را فراگیرید، زیرا سخن خداست که به آن با آفریدگان خود سخن می گوید .»

(۲۰)

تدریس را طول نده!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند: حضرت خضرعلیه السلام به حضرت موسی علیه السلام گفتند:

«یا طالب العلم! ان القآئل اقل ملاله من المستمع فلا تمل جلساءک اذا حدثتهم; (۲۰)

ای جوینده دانش! آزردگی گوینده کمتر از شنونده است . پس آن هنگام که با همنشینان خود سخن می گویی، آنان را آزرده نکن .»

(۲۱)

به کودکان این مطلب را بیاموزید!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«علموا صبیانکم ما ینفعهم الله به لا یغلب علیهم المرجئه برایها; (۲۱)

به کودکانتان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان می رساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند .»

(۲۲)

می دانید دانش خود را از که می گیرید؟
امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«فانظروا علمکم هذا عمن تاخذونه; (۲۲)

بنگرید این دانش خود را از که می گیرید .»

(۲۳)

مقام ایرانیان در دانش اندوزی
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«لو کان العلم منوطا بالثریا لتناوله رجال من فارس; (۲۳)

اگر دانش منوط به [رفتن به] ستاره ثریا باشد، مردمانی از ایران به آن دست می یابند .»

(۲۴)

دانش را با اندیشیدن همراه کن
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«الا لا خیر فی علم لیس فیه تفهم; (۲۴)

آگاه باشید! در دانشی که در آن اندیشیدن نباشد، خوبی نیست .»

(۲۵)

به احترام معلم برپا!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«قم عن مجلسک لابیک ومعلمک ولو کنت امیرا; (۲۵)

از جای خود برای پدر و آموزگارت برخیز، اگر چه فرمانروا باشی .»

(۲۶)

دانشمند را خدمتگزار باش!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«اذا رایت عالما فکن له خادما; (۲۶)

هرگاه دانشمندی را دیدی، خدمتگزار او باش .»

(۲۷)

گفت و گوی علمی بهتر از شب زنده داری است
امام باقرعلیه السلام می فرمایند:

«تذکر العلم ساعه خیر من قیام لیله; (۲۷)

یک ساعت گفت و گوی علمی بهتر از یک شب زنده داری است .»

(۲۸)

از شاگردی کردن خجالت نکش!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«لا یستحین احد اذا لم یعلم الشی ء ان یتعلمه; (۲۸)

هیچ کس شرم نکند هنگامی که چیزی را نمی داند، آن را بیاموزد .»

(۲۹)

قله دانش کجا و تن آسودگی کجا!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«لا یدرک العلم براحه الجسم; (۲۹)

دانش با تن آسودگی فراچنگ نمی آید .»

(۳۰)

آری، افسردگی هرگز!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«العالم الذی لا یمل من تعلم العلم; (۳۰)

دانشمند کسی است که از فراگیری دانش به ستوه نمی آید .»

(۳۱)

به شاگرد زور نگو اگر چه معلمی!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«ابغض العباد الی الله سبحانه العالم المتجبر; (۳۱)

مبغوض ترین بندگان نزد خداوند پاک، دانشور زورگو است .»

(۳۲)

گر نمی دانی نمی دانم بگو!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«قول ” لا اعلم ” نصف العلم; (۳۲)

” نمی دانم ” گفتن نیمی از دانش است .»

(۳۳)

به دانش خود مناز!
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«حسبک من الجهل ان تعجب بعلمک; (۳۳)

برای نادانی تو همین بس که به دانش خود بنازی .»

(۳۴)

امان از حسادت و تحقیر!
امام باقرعلیه السلام می فرمایند:

«لا یکون العبد عالما حتی لا یکون حاسدا لمن فوقه ولا محقرا لمن دونه; (۳۴)

هیچ بنده ای به دانشوری نمی رسد، مگر آنکه به فراتر از خود رشک نورزد و فروتر از خویش را خرد نشمرد .»

(۳۵)

من آنم که . . .
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«من قال: انا عالم فهو جاهل; (۳۵)

هر آن کس گفت: من دانایم، همو نادان است .»

(۳۶)

از دیگران نیز تجربه علمی بیاموز!
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«اعلم الناس من جمع علم الناس الی علمه; (۳۶)

داناترین مردم کسی است که دانش مردم را به دانش خویش افزون کند .»

(۳۷)

بهترین و بدترین دانش اینهاست
امام امیرالمؤمنین علیه السلام می فرمایند:

«خیر العلم ما اصلحت به رشادک وشره ما افسدت به معادک; (۳۷)

بهترین دانش آن است که به وسیله آن، هدایت خویش را بسامان کنی و بدترین دانش آن است که به وسیله آن، معاد خود را نابسامان کنی .»

(۳۸)

یاری ستم پیشگان هرگز!
امام صادق علیه السلام می فرمایند:

«ملعون ملعون عالم یؤم سلطانا جآئرا معینا له علی جوره; (۳۸)

نفرین و نفرین باد بر آن دانشمندی که از شاه ستم پیشه ای پیروی می کند و بر ستمکاریش او را یاری می دهد .»

(۳۹)

چرا نویسندگی را فراموش کرده ایم؟
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«المؤمن اذا مات وترک ورقه واحده علیها علم تکون تلک الورقه یوم القیامه سترا فیما بینه وبین النار; (۳۹)

مؤمن چون بمیرد و از خود برگه ای به جا بگذارد که روی آن دانشی باشد، این برگه روز رستاخیز میان او و آتش دوزخ پوششی می شود .»

(۴۰)

فرجام نیک تعلیم و تعلم شهادت است
پیامبر عزیز خداصلی الله علیه وآله می فرمایند:

«اذا جآء الموت طالب العلم وهو علی هذه الحال مات شهیدا; (۴۰)

هنگامی که مرگ جوینده دانش فراز آید و او بر همین حال جویندگی دانش باشد، شهید درگذشته است .»

پی نوشت ها:

۱) بحارالانوار، ج ۱، ص ۲۰۶ .

۲) معجم الفاظ غررالحکم، ص ۱۲۰۷ .

۳) بحار الانوار، ج ۱، ص ۱۶۴ .

۴) همان، ج ۱، ص ۲۲۲ .

۵) همان، ج ۱، ص ۱۸۰ .

۶) همان، ج ۲، ص ۶۲ .

۷) کافی، ج ۱، ص ۳۶ .

۸) نهج البلاغه، کلمه قصار ۳۷۴ .

۹) کافی، ج ۱، ص ۳۷ .

۱۰) همان، ج ۱، ص ۳۶ .

۱۱) بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۹۵ .

۱۲) همان، ج ۱، ص ۲۰۴ .

۱۳) همان، ج ۱، ص ۲۱۸ .

۱۴) همان، ج ۲، ص ۴۵ .

۱۵) کافی، ج ۱، ص ۴۰ .

۱۶) بحارالانوار، ج ۷۷، ص ۱۴۱ .

۱۷) کافی، ج ۱، ص ۵۲ .

۱۸) بحارالانوار، ج ۱، ص ۲۱۹ .

۱۹) همان، ج ۱، ص ۲۱۲ .

۲۰) همان، ج ۱، ص ۲۲۶ .

۲۱) همان، ج ۲، ص ۱۷ .

۲۲) کافی، ج ۱، ص ۳۲ .

۲۳) بحارالانوار، ج ۱، ص ۱۹۵ .

۲۴) کافی، ج ۱، ص ۳۶ .

۲۵) مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۲۰۳ .

۲۶) معجم الفاظ غررالحکم، ص ۲۸۶ .

۲۷) بحارالانوار، ج ۱، ص ۲۰۴ .

۲۸) نهج البلاغه، کلمه قصار ۷۹ .

۲۹) معجم الفاظ غررالحکم، ص ۱۵۰ .

۳۰) همان، ص ۱۰۶۳ .

۳۱) همان، ص ۱۴۱ .

۳۲) همان، ص ۱۱۰۵ .

۳۳) بحارالانوار، ج ۲، ص ۴۸ .

۳۴) همان، ج ۷۸، ص ۱۷۳ .

۳۵) همان، ج ۲، ص ۱۱۰ .

۳۶) همان، ج ۱، ص ۱۶۴ .

۳۷) معجم الفاظ غررالحکم، ص ۴۲۱ .

۳۸) بحارالانوار، ج ۷۵، ص ۳۸۱ .

۳۹) همان، ج ۱، ص ۱۹۸ .

۴۰) همان، ج ۱، ص ۱۸۶ .

منبع:    مبلغان – اردیبهشت ۱۳۸۲، شماره ۴۱ – تعلیم و تعلم در آینه ۴۰ حدیث

http://www.hawzah.net