احاديثي از حضرت امام رضا (عليه السلام)
مؤمن، مؤمن نباشد تا آنگاه كه سه ويژگى در او باشد: سنّتى از پروردگارش و سنّتى از پيامبرش و سنّتى از امامش. امّا سنت از پروردگارش رازدارى است و امّا سنّت از پيامبرش نرم رفتارى با مردم و امّا سنت از امامش شكيبورزى در تنگنايى و تهيدستى است.
بر دارنده نعمت واجب است كه بر خانواده نانخورش گشايش دهد.
عبادت، بسيارى روزه و نماز نيست و بلكه فقط بسيار انديشه نمودن در امر خداست.
پاكيزگى از اخلاق پيامبران است.
امين به تو خيانت نورزد بلكه تو به خيانتگر اطمينان نموده اى.
آنگاه كه خدا انجام كارى را خواهد، خرد را از بندگانش بردارد و كارش را عملى سازد و خواسته اش به اتمام رسد و پس آنگاه كه كارش را به انجام رسانيد خرد هر صاحب خرد را به او برگرداند، پس او خواهد گفت: چگونه اين طور شد؟ و از كجا شد؟
سكوت درى از درهاى حكمت است. همانا سكوت مهرآور است؛ چرا كه بر هر نيكى رهنماست.
هيچ زيادهجويى نباشد مگر آن كه به زياده گويى نيازمند گردد.
برادر بزرگتر در مقام پدر باشد.
از امام رضا عليه السّلام در باره فرومايگى پرسيده شد. امام عليه السّلام فرمود: هر كس كه چيزى داشته باشد كه از خدا بازش دارد.
امام رضا عليه السّلام بر نامه خاك می پاشيد و مىفرمود: اشكالى ندارد و هر گاه كه می خواست يادداشت نيازهايش را بنويسد، [اين گونه] می نوشت: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ»، اگر خدا خواهد به ياد می آورم و آنگاه هر چه می خواست می نوشت.
اگر در نزد مردى بودى كنيه او را بگو و چون آن مرد غايب بود اسمش را بگو.
دوست هر مردى خرد او و دشمنش نادانى اوست.
مهربانى با مردم نيمى از خرد است.
بىشك خداوند بگو و مگو و تباه كردن دارايى و خواهش بسيار را دشمن می دارد.
خرد مرد مسلمان كامل نشود تا آنگاه كه ده ويژگى در او باشد: به نيكى او اميد رود و از بدى او آسودگى باشد و نيكى اندك ديگرى را بسيار شمارد و نيكى بسيار خويش را ناچيز داند، از نياز خواهى [ديگران] از او دلگير نمی شود و از علمجويى در طول عمرش دلخسته نمی شود و تهيدستى در راه خدا را بيشتر از توانگرى دوست مىدارد و خوارى در راه خدا را از بزرگمندى در نزد دشمن خدا خوشتر دارد. و گمنامى براى او رغبت انگيزتر از بلندآوازگى است. سپس امام فرمود، دهمى و چه دهمى؟
از امام عليه السّلام پرسيده شد: آن چيست؟ امام عليه السّلام فرمود: كسى را نبيند مگر آن كه گويد:
او از من بهتر و پارساتر است، به راستى جز اين نباشد كه مردم دو گونه اند: مردى بهتر و پارساتر از او و مردى بدتر و فرومايه تر از او. پس آن هنگام كه بدتر و فرومايهتر از خويش را ببيند بگويد: شايد نيكى و خوبى او در درون و باطن اوست و اين نيك باطنى برايش بهتر است و نيكى من آشكار است و نيك ظاهرى براى من بدتر است و چون بهتر و پارساتر از خويش را ببيند در برابرش فروتنى كند تا همپاى او گردد؛ پس چنانچه اين گونه كند بی گمان بزرگمندی اش فراز گيرد و نيكی اش پاكيزه شود و ياد او نيك گردد و سرور مردم دوران خويش باشد.
همانا از نشانههاى دينشناسى، بردبارى و دانش است و سكوت درى از درهاى حكمت است؛ به راستى سكوت مهرآور است و بی گمان راهنماى هر نيكى است.
به راستى آن كس كه روزى بيشترى را بجويد تا خانواده و نانخورش را تأمين كند پاداشش از جهادگر در راه خدا بزرگتر است.
به امام رضا عليه السّلام عرض شد: چگونه صبح كردى؟ امام عليه السّلام فرمود: با عمرى كم شده و كردارى ثبت شده و در حالى كه مرگ بر گردن ما و دوزخ از پى ماست و نمی دانيم با ما چكار خواهند كرد؟
هر كه پنج چيز را دارا نباشد به دنيا و آخرت او اميدى نرود؛ ريشه اى محكم در خويش [كه به آن دست آويزد] و بخشندگى در طينتش و استوارى در اخلاقش و نجابتى در نهادش و بيمناكى از پروردگارش را [در خود] سراغ نداشته باشد.
دو دسته رودرروى هم پيكار نكنند جز آن كه گذشتكارترين آنان چيره آيد.
سخاوت ورز از غذاى مردم می خورد تا از غذاى او بخورند و تنگ نظر از غذاى مردم نمی خورد تا مبادا از غذاى او بخورند.
زمانى بر مردم در رسد كه سلامت خواهى ده بخش باشد. نه بخش آن در دورى گزينى از مردم و يك بخش آن سكوت باشد.
معمّر بن خلّاد به امام رضا عليه السّلام عرض كرد: خداوند در گشايش و فرج شما شتاب فرمايد! امام عليه السّلام فرمود: اى معمّر اين گشايش از آن شماست ولى به خدا سوگند كه گشايش و فرج من جز كيسه اى كه يك مشت آرد نرم در آن ريخته شده و سر به مهر باشد، نيست.
يارى تو به ناتوان از برترين صدقه ها باشد.
بنده تا سه ويژگى را دارا نباشد حقيقت ايمان را كامل درنيابد. عميق نگرى در دين و نيك اندازه گيرى مخارج زندگى و شكيب بر بلاها و ناگوارى ها.
امام رضا عليه السّلام به ابى هاشم داود بن قاسم جعفرى فرمود: اى داود! بىترديد ما را بر گردن شما به خاطر پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله حقّى است و شما را نيز بر گردن ما حقّى است، پس هر كه به حقّ ما شناخت يابد حقّش بر ما واجب گردد و هر كه به حقّ ما شناخت نيابد، حقى بر گردن ما ندارد.
على بن شعيب گفت: به محضر امام رضا عليه السّلام رسيدم امام عليه السّلام به من فرمود: اى على، زندگى چه كسى نيكوتر است؟ عرض كردم: اى سرورم! شما از من داناتر به آن هستيد. امام عليه السّلام فرمود: اى على، آن كس كه زندگى ديگرى را در كنار زندگى خويش خوش بدارد.
اى على؛ زندگى چه كسى نگون حالتر است؟ عرض كردم: شما داناتريد.
امام عليه السّلام فرمود: آن كس كه ديگرى در سايه زندگى او زندگى نكند.
اى على، با نعمتها نيك برخوردى كنيد؛ چرا كه گريزپايند، از گروهى دور نشوند كه باز گردند.
اى على، به راستى بدترين مردم كسى است كه از كمك مالى مضايقه كند و به تنهايى غذا بخورد و غلامش را تازيانه بزند.
مردى در روز عيد فطر به امام رضا عليه السّلام عرض كرد: امروز من با خرما و تربت قبر امام حسين عليه السّلام افطار كردم. امام عليه السّلام فرمود: سنّت و بركت را گرد هم آوردى.
امام رضا عليه السّلام به ابى هاشم جعفرى فرمود: اى ابى هاشم، خرد ارزانى خداوندست و [به دست آوردن] ادب مشقّت آفرين است؛ پس هر كه مشقّت ادب آموزى را بر عهده گيرد به آن دست يابد و هر كه مشقّت خرد آموزى را بر عهده گيرد جز نادانى نيفزايد.
یکی از منابع: تحف العقول-ترجمه حسن زاده