كـلــيـپ

احادیث

حضرت مهدي عج در کتب اهل سنت

حضرت مهدي عج در کتب اهل سنت 

1 – حضرت مهدى‏ در صحاح سته

2 -حضرت مهدى در بعض كتب اهل سنت

بسم اللّه الرحمن الرحيم

1 – حضرت مهدى‏ (ارواحنا فداه و عجّل اللَّه تعالى فرجه) در صحاح سته
حتمى بودن خروج مهدى ( ع ) اينكه مهدى ( ع ) خواهد آمد امرى است كه شيعه و سنّى بر آن اتّفاق دارند و حتّى غير مسلمانان نيز در كتاب هايشان مژده يك نجات دهنده را در آخرالزّمان به پيروانشان داده‏ اند .

به عنوان نمونه: در تورات ، اشعياى نبى ، فصل 11 آمده است:
« . . . مسكينان را به عدالت داورى خواهد كرد و به جهت مظلومان زمين به راستى حكم خواهد كرد . . . گرگ با برّه سكونت خواهد كرد و پلنگ با بزغاله خواهد خوابيد و گوساله و شير پروارى با هم ، و طفل كوچك آنها را خواهد راند . . . در تمامى كوه مقدّس من ضرر و فسادى نخواهند كرد . زيرا كه جهان از معرفت خداوند پر خواهد شد . »

در عهد عتيق ، كتاب مزامير ، مزمور37 ، چنين آمده است:
« . . . زيرا كه شريران منقطع خواهند شد و امّا منتظران خداوند وارث زمين خواهند شد . هان! بعد از اندك زمانى شرير نخواهد بود . در مكانش تأمّل خواهى كرد و نخواهد بود ، و امّا حليمان وارث زمين خواهند شد . . . و ميراث آنها خواهد بود تا أبدالآباد . »

درسوره انبياء آيه 105 مى ‏خوانيم:
« وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِى الزَّبورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أنَّ الارضَ يَرِثُها عِبادِىَ الصَّالِحُونَ .
يعنى: ما در زبور (داود ( ع ) ) نوشتيم كه سرانجام ، وارث زمين بندگان شايسته من خواهند شد . حال يكبار ديگر متن زبور را كه در اين نوشتار آورديم بخوانيد و با اين آيه مقايسه كنيد و ببينيد كه چگونه خداوند اين قسمت از زبور را محفوظ نگه داشت تا آيندگان بدانند كه حكومت زمين سرانجام به دست انسانهاى شايسته خواهد افتاد و سرنوشت افراد شرور و ظالم جز نابودى نيست .

در انجيل لوقا ، فصل12  آمده است:
«كمرهاى خود را بسته ، چراغ هاى خود را افروخته بداريد ، و شما مانند كسانى باشيد كه انتظار آقاى خود را مى ‏كشند كه چه وقت از عروسى مراجعت كند ، تا هر وقت آيد و در را بكوبد بى درنگ براى او باز كنند . خوشابه حال آن غلامان كه آقاى ايشان چون آيد ايشان را بيدار يابد . پس شما نيز مستعدّ باشيد ، زيرا در ساعتى كه گمان نمى‏ بريد پسر انسان مى ‏آيد» .

بر خوانندگان محترم مخفى نيست كه معناى عبارت انجيل لوقا همان انتظار فرج است كه از نظر شيعه منتظر واقعى ظهور امام زمان ( ع ) مانند كسى است كه منتظر آمدن مهمان عزيزى است كه قبلاً خانه راتميز كرده و غذا را آماده مى‏ كند . او نيز خانه دل را از آلايش هاى مادّى تميز كرده و از گناهان مى ‏پرهيزد . معروف را دوست دارد و بدان امر مى‏ كند و از منكر بيزار است (نه بى ‏تفاوت) و از آن نهى مى ‏نمايد و چون منتظر نابودى ظلم است به اندازه توانش با آن مى ‏ستيزد . ياور حقّ و عدل و دشمن باطل و جور است . اين است معناى انتظار فرج كه در روايات اهل بيت ( ع ) آن را افضل عبادات شمرده ‏اند .

ترمذى اصل روايت را از رسول گرامى اسلام ( ص ) نقل كرده است كه: «افضل العبادة انتظار الفرج» . ج5 سنن ، ص528 – كتاب الدعوات ، باب 116 – فى انتظار الفرج و غير ذلك ، ح 3571 . امّا قطعاً آنها از اين روايت آنطور كه شيعه معنى مى ‏كند برداشت نمى ‏كنند .

صاحبان صحاح نيز در مورد حتمى بودن خروج مهدى ( ع ) رواياتى نقل كرده‏ اند كه ذيلاً مى ‏آيد:

1 – اگر از عمر دنيا بيش از يك روز نمانده باشد خداوند آن روز را طولانى مى ‏كند تا آنكه مردى از اهل بيتم مبعوث شود كه اسم او اسم من است . او زمين را از قسط و عدل پر مى ‏كند همانگونه كه از ظلم و جور پر شد . الف – سنن ترمذى ، ج4 ص 438 – كتاب الفتن ، باب 52 ما جاء فى المهدى ، ح 2231 .
ب – سنن ابى ‏داود ، ج4 ص106 – كتاب المهدى ، ح 4282 (مختصراً) و 4283 .

2 – دنيا به پايان نمى ‏رسد تا آنكه مردى از اهل بيتم بر عرب حكومت كند كه اسم او اسم من است . سنن ترمذى ، همان ، ح 2230 .

3 – اگر از عمر روزگار فقط يك روز مانده باشد خداوند مردى از اهل بيتم را مبعوث مى ‏كند كه زمين را پر از عدل كند همانگونه كه پر از ستم شد . سنن ابى ‏داود ، كتاب المهدى ، همان .

روايت هاى مزبور از رسول خدا ( ص ) نقل شده است و معناى آنها – چنانچه خوانندگان محترم نيز متوجّهند – اين است كه خروج مردى از اهل بيت پيامبر ( ع ) حتمى است نه آنكه يك روز از عمر دنيا مانده و او يكروزه دنيا را پر از عدل و داد مى ‏كند .

2 – مهدى ( ع ) از اهل بيت است

روايات قسمت اوّل اين فصل با صراحت مى ‏گويد كه مهدى ( ع ) از اهل بيت رسول خدا ( ص ) مى ‏باشد . حال به روايات ديگرى كه آن حضرت را از اهل بيت مى‏ داند نگاهى مى ‏افكنيم:

1 – «المهدىّ منّا أهل البيت» . سنن ابن‏ماجه ، ج2 ص1367 – كتاب الفتن ، باب خروج المهدى (34) ح 4085 . رسول گرامى اسلام ( ص ) فرموده است:
مهدى از ما اهل بيت است .

2 – پيامبر اكرم ( ص ) فرموده است: «ما اهل بيتى هستيم كه خداوند براى ما آخرت را بر دنيا برگزيده است و همانا اهل بيت من بعد از من سختي ها ديده و از وطن رانده مى‏ شوند . تا آنكه قومى از ناحيه مشرق پيدا مى‏ شوند كه با آنها پرچم هاى سياه است و طلب خير (و حقّ) مى‏كنند و به آنها داده نمى ‏شود . آنان مى‏ جنگند و آنچه را كه خواستند به آنها مى‏ دهند و نمى‏ پذيرند تا آنكه آن (حكومت) را به مردى از اهل بيتم (يعنى حضرت مهدى ( ع ) ) مى ‏دهند و او آن (يعنى زمين) را پر از قسط و عدل مى‏كند همانگونه كه ديگران آن را پر از ظلم و جور كردند . پس هر كه آن زمان را درك كرد به طرف آنها برود ولو چهار دست و پا بر روى برف و يخ» . همان ، ص&rlm1366 ، ح 4082 توضيح آنكه روايت فوق به همين مضمون و يا مشابه آن در مصادر شيعه نيز نقل شده است و با توجّه به رواياتى كه درباره قيام مردى از قم در روايات ما آمده ، انقلاب اسلامى ايران به رهبرى حضرت آيةالله خامنه‏ اى حفظه ‏اللَّه به زودى به دست مبارك امام زمان ( ع ) سپرده خواهد شد . انشاءاللَّه .

توجّه به اين نكته لازم است كه زمان ظهور را كسى نمى ‏داند و آنچه كه گفتيم و نقل شده برداشت هائى از روايات اهل بيت ( ع ) است . اميد است كه هرچه زودتر اين امر واقع شود تا دست ظلم متجاوزان قطع و سرزمينهاى اسلامى يكپارچه و مقتدر گشته و قدرت هاى پوشالى ذليل و نابود شوند .

3 – مهدى ( ع ) از فرزندان فاطمه ( س ) است

(المهدى من ولد فاطمه) . همان ، ص1368 ، ح 4086 .
روايت فوق را كه مى‏فرمايد: «مهدى از فرزندان فاطمه است» امّ‏ سلمه از رسول خدا ( ص ) نقل كرده است . همين روايت با همين سند به اين عبارت نيز آمده است:
(المهدىّ من عترتى من ولد فاطمه) . سنن ابى‏داود ، كتاب المهدى ، ح 4284 . يعنى مهدى از عترتم و از فرزندان فاطمه است .

حال با توجّه به آنچه كه گذشت و فهميديم كه صاحبان صحاح (از جمله ابن ماجه) پذيرفتند كه اوّلاً مهدى از اهل بيت رسول خدا ( ص ) بوده و ثانياً از فرزندان فاطمه زهرا ( س ) مى ‏باشد ، به يك روايت از سنن ابن ماجه نظرى مى ‏افكنيم . او از انس بن مالك و انس از رسول خدا ( ص ) چنين روايت مى ‏كند:
(هر چه مى ‏گذرد امور مردم سخت‏ تر شده و دنيا به آنان پشت كرده و مردم بخيل‏ تر مى‏ شوند و ساعت (شايد مراد ساعت قيامت باشد نه ساعت ظهور امام زمان ( ع ) چه آنكه براى هر دو زمان ، كلمه ساعت استعمال شده است . ) بر پا نمى ‏شود مگر بر بدترين مردم و مهدى نيست مگر عيسى بن مريم) . ج2 سنن ، ص1340 – كتاب الفتن ، باب شدّة الزّمان ، ح 4039 .

تعجّب است از محدّثى مانند ابن ماجه كه چشم خود را به روى آنچه كه خود نقل كرده ببندد و با نقل اين روايت ، عيسى بن مريم ( ع ) را از اهل بيت و از فرزندان فاطمه ( س ) بداند!

بهترين توجيه اين است كه بگوئيم ديگران اين حديث را به كتاب او افزودند! در اين صورت چه اعتمادى به روايات اهل سنّت! وقتى بشود به صحاح آنها دستبرد زد و حديثى به آن افزود با بقيّه كتابها بهتر مى‏ توان چنين كرد.

4 – زمينه سازان حكومت حضرت مهدى ( ع )

(يخرج ناس من المشرق فيوطّئون للمهدى يعنى سلطانه) . همان ص1368 – باب خروج المهدى ، ح 4088 .

رسول گرامى اسلام ( ص ) فرموده است: مردمى از مشرق خروج مى‏كنند و زمينه را براى مهدى ( ع ) (يعنى حكومت او) فراهم مى ‏كنند .

(يخرج رجل من وراء النّهر يقال له الحارث بن حرّاث ، على مقدّمته رجل يقال له منصور ، يوطّى‏ء او يمكّن لآل محمّد ( ( ع ) ) كما مكّنت قريش لرسول‏ اللَّه‏r وجب على كل مؤمن نصره او قال «اجابته» سنن ابى ‏داود ، كتاب المهدى ، ح 4290 .

على ( ع ) از رسول گرامى اسلام ( ص ) روايت مى‏ كند كه فرمود: مردى از آنطرف رود (شايد مراد ، دجله يا فرات باشد) خروج مى ‏كند كه به او «حارث بن حرّاث» گويند . پيشرو لشگرش مردى است به نام «منصور» كه زمينه را براى حكومت آل محمّد ( ع ) فراهم مى ‏كند همانگونه كه قريش براى رسول خدا ( ص ) كردند . بر هر مؤمنى واجب است او را يارى كند (يا آنكه گفته:) «دعوتش را اجابت كند» .

ظاهراً آنچه كه در قسمت دوم اين فصل گذشت همان است كه در اين قسمت بدان اشاره رفت و آن گروه كه از ناحيه مشرق و يا از آن طرف رود خروج مى ‏كنند به احتمال قريب به يقين اشاره به انقلاب اسلامى ايران دارد و امّا كلمه «حارث» يا «منصور» قطعاً اسم واقعى نيست بلكه «حارث» كسى است كه بذر انقلاب عظيمى را كاشت و پيشرو لشگر هم از جانب خدا يارى مى ‏شود .

5 – نزول حضرت عيسى ( ع ) و امامت حضرت مهدى ( ع )

(كيف انتم اذا نزل ابن مريم فيكم و امامكم منكم) . الف – صحيح بخارى ، ج4 ص205 – كتاب بدء الخلق ، باب نزول عيسى بن مريم ( ع ) .

ب – صحيح مسلم ، ج1 ص 136 – كتاب الايمان ، باب 71 ، ح 244 .

رسول گرامى اسلام ( ص ) مى ‏فرمايد: چگونه خواهيد بود آنگاه كه پسر مريم در ميان شما بيايد و امام شما از شما باشد!

( . . . فينزل عيسى بن مريم‏r فيقول اميرهم: تعال صلّ لنا . فيقول: لا . انّ بعضكم على بعض امراء تكرمة اللَّه هذه الامّة) . صحيح مسلم ، همان ص137 ، ح 247 .

اين روايت را ابن‏ماجه نيز اندكى مفصّل ‏تر در ضمن حديثى طولانى كه تقريباً 4 صفحه از كتاب را به خود اختصاص داده نقل كرده است . (ج2 سنن ، ص1361 – كتاب الفتن باب 33 ، ح 4077) .

يعنى: . . . سپس عيسى بن مريم ( ع ) نازل مى‏ شود . امير آنها به او مى‏گويد: بيا و براى ما نماز بخوان (يعنى بعنوان امام جماعت) او مى‏گويد: خير ، همانا بعض از شما بر بعض ديگر امير مى ‏باشيد به خاطر اين كه خداوند اين امّت را گرامى داشته است .

اين دو حديث به خوبى نشان مى ‏دهد كه هنگام نزول عيسى ‏بن مريم ( ع ) امام او كسى ديگر است كه با توجّه به روايات گذشته او جز حضرت مهدى ، صاحب الزّمان صلوات‏ اللَّه‏ عليه‏ وعجّل‏ اللَّه فرجه نيست .

از آنجا كه از روايات گذشته فهميديم كه برنامه اصلى حضرت مهدى ( ع ) پركردن زمين از عدل و داد است ، لذا لازم است آن حضرت داراى حكومتى مقتدر و كارگزارانى صالح باشد و اين امرى است كه تقريباً همه فرق مسلمين بدان اعتقاد دارند و نيز از روايات اين قسمت روشن شد كه عيسى بن مريم ( ع ) نيز نازل مى ‏شود و چون امامت و قدرت حكومت به دست حضرت مهدى ( ع ) مى ‏باشد به ناچار بايد گفت كه حضرت عيسى ( ع ) جهت كمك آن حضرت مى ‏آيد . شايد علّت آن كثرت پيروان مسيحيّت در آن زمان مى ‏باشد كه وقتى حضرت عيسى ( ع ) پشت سر امام زمان ( ع ) به نماز بايستد آنان كه از پيروانش طالب حقّند اسلام را زود مى ‏پذيرند .

با اينحال مى‏ بينيم صاحبان صحاح – مخصوصاً بخارى و مسلم – كوشيده‏اند كه قدرت حكومت را در آن زمان در اختيار حضرت مسيح ( ع ) قرار دهند و در تمامى اين دو كتاب اسمى از حضرت مهدى ( ع ) نمى‏ بينيم . شايد تصوّر كردند كه اگر چشم خود را ببندند ديگران هم نابينا خواهند ماند ، غافل از آنكه:
«شب ‏پره گر وصل آفتاب نخواهد رونق بازار آفتاب نكاهد»

6 – خسف بيداء

از روايات اهل بيت ( ع ) چنين مى‏ فهميم كه دو دسته نشانه براى ظهور امام زمان ( ع ) به وقوع خواهد پيوست . دسته اوّل نشانه ‏هاى عامّى كه تا اين زمان مى ‏توان ادّعا كرد همه آنها به وقوع پيوسته است . دسته دوم معروف است به علائم حتميّه ظهور و آن پنج علامت است:
1 – خروج سفيانى
2 – صيحه آسمانى
3 – كشته شدن نفس زكيّه
4 – خسف بيداء
5 – خروج يمانى

تعبير پنج نشانه فوق به علائم حتميّه ، از خود روايات اتّخاذ شده است .
اهل سنّت مسأله خروج سفيانى و خسف بيداء را در روايات خويش نقل كرده ‏اند .

در فصل بعد كه گفتار بعض دانشمندان اهل سنّت را مى‏ خوانيم از خروج سفيانى نيز سخن خواهيم گفت .

در صحاح ستّه آمدن لشگرى از شام (لشگر سفيانى) و فرو رفتن آنها بين مكّه و مدينه (خسف بيداء) نقل شده است كه ذيلاً اقوال آنها مى‏آيد . همه اين روايت ها از پيامبر اكرم ( ص ) مى‏ باشد:

بخارى مى ‏نويسد: لشگرى به جنگ كعبه مى ‏آيد (قصد كعبه مى ‏كنند) و چون به زمين بى آب و علفى (بيابان يا بيداء) رسيدند در زمين فرو مى‏ روند . . .

مسلم مى‏ نويسد: يك نفر به خانه خدا پناه مى‏برد و لشگرى به طرف او مى ‏رود كه در بيابانى فرو مى ‏روند . او در حديث بعد ، از قول ابوجعفر مى ‏نويسد كه قسم خورد آن بيابان در اطراف مدينه است . (انّها لبيداء المدينه) .

ترمذى مى ‏نويسد: مردم از نبرد با اين بيت دست بر نمى ‏دارند تا آنكه گروهى به نبرد مى ‏آيند و چون به بيابانى رسيدند همه آنها در زمين فرو مى ‏روند .

ابن ماجه نيز شبيه آنچه كه ترمذى گفته ، نقل نموده است .

ابوداود اندكى آن را شكافته و چنين روايت مى ‏كند:

هنگامى كه خليفه‏ اى مرد ، اختلافى پديد مى ‏آيد . مردى از اهل مدينه به مكّه مى ‏گريزد . مردمى از اهل مكّه نزد او رفته و با او بين ركن و مقام بيعت مى ‏كنند (در اينجا ابوداود مى ‏نويسد كه آن مرد با اكراه قبول مى ‏كند و اين مطلب نمى ‏تواند صحيح باشد) . لشگرى از شام به سوى او مى ‏رود كه در بيابان بين مكّه و مدينه در زمين فرو مى‏ روند . چون مردم چنين ديدند برگزيدگانى از شام و گروهى از عراق مى‏ آيند و با او بين ركن و مقام بيعت مى ‏كنند . . . او اموال را (عادلانه) تقسيم مى ‏كند و به سنّت پيامبر رفتار مى‏ كند . . .

حاكم در مستدرك روايت ابوداود را اينگونه نقل مى‏ كند:

با مردى از امّتم بين ركن و مقام به عدد اهل بدر (يعنى 313 نفر) بيعت مى‏ شود و از عراق و شام نيز گروهى به كمك مى ‏آيند . پس از آن لشگرى از شام (به جنگ با او) مى‏ روند و چون به بيداء رسيدند در زمين فرو مى ‏روند

چنانچه ملاحظه مى ‏فرماييد در هيچكدام از روايات فوق اسمى از سفيانى نيست و نيز ننوشته ‏اند كه آنكس كه با او بين ركن و مقام بيعت مى ‏شود كيست . امّا از اينكه ابوداود آن را در كتاب المهدى آورده معلوم مى ‏شود آن مرد حضرت مهدى ( ع ) است .

حاكم در مستدرك روايت ديگرى دارد كه نام سفيانى و فرو رفتن او و لشگرش را در بيابان ذكر مى ‏كند . روايت چنين است:

مردى (به نام سفيانى) از دمشق خروج مى‏كند و . . . مردى از اهل بيتم (نيز) خروج مى‏ كند . خبر به سفيانى مى ‏رسد . او با لشگرى به سوى او مى ‏رود . . . تا به بيابانى مى ‏رسند و در آنجا فرو مى ‏روند و جز يك نفر كه خبر آن را مى ‏آورد كسى نجات نمى‏ يابد .

الف – صحيح بخارى ، ج&3 ص&86 – كتاب البيوع ، باب ما ذكر فى الاسواق .

ب – صحيح مسلم ، ج&4 ص&10 – 2208 ، كتاب الفتن و اشراط السّاعة ، باب الخسف بالجيش الذى يؤمّ البيت ، ح&8 – 4 .

ج – سنن ترمذى ، ج&4 ص&415 – كتاب الفتن ، باب&21 ما جاء فى الخسف ح 2184 .

د – سنن ابن‏ماجه ، ج&2 ص&51 – 1350 ، كتاب الفتن ، باب 30 جيش البيداء ، ح 5 – 4063 .

ه – سنن ابى‏ داود ، كتاب المهدى ، ح&4286 .

و – مستدرك حاكم ، ج&4 ص&478 ح 8328 و ص&565 ح&8586 .

تذكر اين نكته لازم است كه حديث دوم حاكم به عنوان حديثى صحيح به همان شرطى كه بخارى و مسلم گفته‏ اند روايت شده است كه اين دو آن را نقل ننمودند .

از بسيارى از روايات فريقين (شيعه و سنّى) چنين بر مى‏آيد كه سفيانى در لشگرى كه به سوى «مردى از اهل بيت» – كه همان مهدى موعود(عج) مى ‏باشد – مى ‏فرستد ، خود در آن لشگر نيست و لذا روايت اخير مستدرك ، كه سفيانى را هم جزء كسانى مى‏ داند كه در لشگر مزبور بوده و به زمين فرو مى‏ روند ، نمى ‏تواند صحيح باشد .

حضرت مهدى(ارواحنا فداه و عجل اللَّه تعالى فرجه) در بعض كتب اهل سنت


مسأله خروج مردى از اهل‏بيت ( ع ) به نام «مهدى» امرى است كه علماى زيادى از اهل سنّت درباره آن دست به قلم بردند . يكى از نويسندگان معاصر به نام محمد بن احمد بن اسماعيل ، كتابى نوشته بنام «المهدى ، حقيقة لا خرافة» او در فصل دوم اين كتاب مطالبى دارد كه ما فهرست آن را در اينجا مى ‏آوريم:

1 – اسامى 31 نفر از اصحاب را ذكر مى‏ كند كه احاديث حضرت مهدى ( ع ) را روايت كرده ‏اند .
2 – اسامى 38 نفر از دانشمندانى را كه آن احاديث را در كتاب هايشان نقل كرده‏ اند مى ‏آورد .
3 – نام 63 نفر از علما را كه آن احاديث را صحيح يا حسن دانسته‏ اند ذكر مى‏ كند .
4 – 31 نفر از دانشمندان را نام مى ‏برد كه مستقلاً كتابى درباره حضرت مهدى ( ع ) نوشته ‏اند كه بعض از آنها بيش از يك كتاب تدوين نمودند .

ما در اين مختصر اسامى 17 نفر از علماى عامّه را – از ابتداى قرن پنجم تا آخر قرن سيزدهم – كه درباره حضرت مهدى ( ع ) مطالب يا رواياتى نوشتند و نيز بعض از نوشته ‏هاى آنها را مى ‏آوريم:

1 – «حاكم نيشابورى – الامام الحافظ ابوعبداللَّه محمد بن عبداللَّه» ، متوفّاى 405 هجرى – در جزء چهارم كتاب معروفش «المستدرك على الصّحيحين» احاديث متعدّدى درباره حضرت مهدى ( ع ) دارد كه در آنها حضرتش از اهل بيت پيامبر ( ص ) و از فرزندان فاطمه ( س ) معرّفى شده و او است كه جهان را پر از عدل و داد مى ‏كند .

ما در آخر فصل قبل به دو حديث – درباره خسف بيداء و خروج سفيانى – اشاره كرديم اينك حديثى ديگر:

(عن ابى ‏سعيد خُدرى ( رض ) قال: قال رسول‏ اللَّه‏: «لاتقوم السّاعة حتّى تملأ الارض ظلماً و جوراً و عدواناً ثمّ يخرج من اهل بيتى من يملأها قسطاً و عدلاً كما ملئت ظلماً و عدواناً») . ج&4 ص&600 ، ح 8669 . يعنى: ساعت (مراد ساعت ظهور است نه ساعت قيامت) بر پا نمى ‏شود تا آنكه زمين پر از ظلم و جور و تعدّى شود ، سپس از اهل بيتم كسى خروج مى ‏كند كه آن را پر از عدل و داد مى ‏كند همان گونه كه پر از ظلم و جور شد .

سپس مى ‏نويسد: اين حديث صحيحى است به همان شرطى كه شيخين (بخارى و مسلم) قرار گذاشتند ولى آن دو اين را ننوشتند .

تذكّر اين نكته نيز لازم است كه او كتاب مذكور را – همانطور كه از اسمش پيدا است – تأليف كرد تا بگويد روايات صحيح ديگرى است كه در صحيحين نيامده است . او حديث ابن‏ماجه را نيز كه روايت كرده: «لا مهدى الاّ عيسى بن مريم» در كتابش آورده و مى ‏گويد: من اين حديث را ننوشتم كه به آن احتجاج كنم (يعنى به عنوان حديثى صحيح آن را نقل كرده باشم) بلكه از راه تعجّب (كه چطور ابن‏ماجه آن را در سنن خويش آورده) آن را نوشتم .

2 – «ابوسالم كمال الدّين محمّد بن طلحة بن محمّد بن الحسن شافعى» ، متوفّاى 652 هجرى – دركتاب «مطالب السّؤول فى مناقب آل الرّسول» – چنانچه از نامش پيدااست – در مناقب ائمه 12 گانه شيعه مطالبى دارد . (او نيز آل پيامبر ( ع ) را منحصر در 12 امام شيعه مى‏داند – دقّت شود – ) . در باب دوازدهم آن كه درباره امام دوازدهم ( ع ) است چنين مى ‏نويسد:
«الباب الثانى عشر فى ابى ‏القاسم محمّد بن الحسن الخالص بن على المتوكّل ابن القانع (يكى از القاب امام جواد ( ع ) ) ابن علىّ الرّضا ابن موسى الكاظم ابن جعفر الصّادق ابن محمّد الباقر ابن على زين العابدين ابن الحسين الزّكى ابن علىّ المرتضى اميرالمؤمنين ابن ابى ‏طالب ، المهدى ، الحجّة ، الخلف الصّالح ، المنتظَر ( ع ) و رحمة اللَّه و بركاته» .

چنانچه ملاحظه مى‏ فرمائيد او اسامى 12 امام را تقريباً با همان القابى كه نزد شيعه مشهورند معرّفى مى ‏كند . معلوم مى‏ شود كه آنان هميشه با اين القاب شناخته مى ‏شدند . او پس از تعريف از امام عصر(عجّ) مى‏ نويسد:

«امّا نسبه اباً و امّاً فابوه الحسن الخالص ابن . . . (تا آخر اسامى كه ديگر تكرار نمى‏كنيم . ) و امّه امّ ولد تسمّى صقيل (صحيح آن صيقل است . ) و قيل حكيمه (حكيمه خاتون عمّه امام حسن عسكرى ( ع ) بوده كه هنگام تولّد حضرت ولى عصر ( ع ) در آنجا حضور داشت . ) و قيل غير ذلك ، و امّا اسمه فمحمّد و كنيته ابوالقاسم و لقبه الحجّة و الخلف الصّالح و قيل المنتظَر» .

خلاصه معناى اين فراز چنين است:
پدرش امام حسن عسكرى ( ع ) و مادرش صيقل يا حكيمه يا غير آن و اسمش محمّد و كنيه‏ اش ابوالقاسم و لقبش حجّت و خلف صالح بوده و منتظَر هم گفته‏ اند .
او همچون بسيارى از دانشمندان اهل سنّت ، امام زمان ( ع ) را فرزند امام حسن عسكرى ( ع ) دانسته و كنيه و لقب او را همچون شيعيان بيان كرده است .

آنگاه بعض از رواياتى را كه از ابوداود و ترمذى نقل كرديم آورده و حديث منقول در صحيحين را كه: «كيف انتم اذا نزل ابن مريم فيكم و امامكم منكم» ، به پنجمين قسمت از فصل قبل رجوع فرمائيد . بر آن حضرت تطبيق مى ‏دهد و بعد از نقل بعض روايات چنين نتيجه مى‏ گيرد كه حضرت مهدى ( ع ) از فرزندان فاطمه ( س ) و نيز از عترت و اهل بيت رسول خدا ( ص ) و همنام آن حضرت بوده و او است كه زمين را پر از عدل و داد مى‏ كند و او از فرزندان عبدالمطلّب و يكى از سروران بهشت است . اشاره به روايتى است كه در ج&2 سنن ابن‏ماجه ، ص&1368 ، ح&4087 . كتاب الفتن باب خروج المهدى ، از انس بن مالك نقل شده كه رسول خدا ( ص ) فرمود: «ما فرزندان عبدالمطلب سروران اهل بهشتيم من و حمزه و على و جعفر و حسن وحسين و مهدى( ( ع ) )» . سپس اشكال مى‏ كند كه اگر كسى بگويد اينها دليل نيست كه او همان ابوالقاسم محمّد بن الحسن است چه آنكه فرزندان فاطمه ( س ) زيادند و تا روز قيامت هر كه از ذريّه او باشد از فرزندان آن حضرت و از عترت طاهره و از اهل بيت است . پس بايد دليل ديگرى براى اثبات ادّعاى خود بياوريد .

در جواب مى ‏گويد كه پيامبر ( ص ) براى او نشانه‏ هائى از رخسار و جبهه و بينى و غير ذلك فرمودند و همه آنها بر فرزند امام حسن عسكرى ( ع ) تطبيق مى ‏كند .
مجدّداً اشكال مى ‏كند كه شايد بعدها شخص ديگرى از فرزندان فاطمه ( س ) با همين مشخّصات به دنيا بيايد .

جواب مى ‏دهد كه وقتى با همان نشانى كسى پيدا شد ، به صرف احتمال نمى ‏توان از آن دست برداشت و اگر بخواهيم اينگونه عمل كنيم هر نشانه ‏اى براى هر امرى كه در روايت آمده باشد احتمال وجود امر ديگرى با همان نشانى وجود دارد . بايد گفت اگر در روايتى نشانه‏ اى براى امرى ذكر شده باشد ، اگر بنا بود كه اين نشانه تكرارى باشد نشانه از نشانه بودن ساقط خواهد شد مثل اينكه كسى بگويد درب منزل ما كه در فلان كوچه است سبز رنگ است كه اگر غير از آن منزل ، منزل ديگرى نيز سبز رنگ باشد نمى ‏تواند نشانه باشد و لذا ما نشانه‏ هائى را كه در روايات براى امرى وارد شده باشد منحصر به فرد مى ‏دانيم . آنگاه چنين ادامه مى‏ دهد:

مسلم در صحيح خود نوشته است كه پيامبر ( ص ) به عمر فرمود: شخصى از اهل يمن به نام اويس با اين مشخّصات مى ‏آيد . اگر مى ‏توانى از او طلب مغفرت كن؛ ج 4 صحيح مسلم ، ص 1969 ، كتاب فضائل الصحابه ، باب 55 من فضائل اويس‏القرنىّ ( رض ) ح&225 . و چون شخص مزبور با همان نشانه‏ ها پيدا شد ديگر عمر نگفت شايد بعداً كسى ديگر با همين مشخّصات بيايد .

همچنين است قضيّه خوارج و نيز حال يهود كه وقتى نبىّ مكرّم اسلام ( ص ) با همان نشانه هائى كه در تورات ذكر شد مبعوث گرديد ، گفتند: شايد كسى ديگر با همين نشانه ‏ها بيايد و خداوند آنان را سرزنش كرد . اشاره به آيه 89 از سوره بقره كه خداوند آنان را لعنت مى‏ كند . ‏بنابر اين اگر ما كسى را با همان صفاتى كه پيامبر ( ص ) فرمود يافتيم و آن در وجود محمّد بن الحسن ، الحجّة ، الخلف الصّالح ، متجلّى شد ديگر منتظر شخص ديگرى با همان صفات نبايد بمانيم .

بعد از آن اشكال ديگرى مطرح مى ‏كند كه: آنچه گفتى درست است امّا در روايت آمده است كه اسم پدر او اسم پدر رسول خدا ( ص ) است در حالى كه اسم پدر خلف صالح حسن است نه عبداللَّه .

در جواب مى ‏گويد: اوّلاً – در زبان عرب به جدّ اعلا نيز پدر اطلاق مى ‏شود . چنانچه در قرآن آمده: «مِلَّةَ اَبيكُمْ اِبْراهيمَ» . سوره حجّ آيه 78 – يعنى: (اين آيين همان) آيين وروش پدرتان ابراهيم مى ‏باشد . ثانياً – بر كنيه نيز «اسم» گفته مى ‏شود . بخارى و مسلم نقل كردند كه پيامبر ( ص ) على ( ع ) را ابوتراب ناميد و «اسمى» نزد او محبوب‏تر از آن نبود . (توجّه داشته باشيد كه «ابوتراب» «كُنيه» است نه «اسم») . اينكه در روايت آمده است كه اسم پدر او عبداللَّه است به اين اعتبار مى‏ باشد كه جدّ اعلاى او يعنى امام حسين ( ع ) «ابوعبداللَّه» بود ، يعنى او فرزند حسين است نه حسن كه كنيه او ابومحمّد بود (البتّه ما استدلال او را بسيار خلاصه كرديم گرچه جاى تأمّل نيز مى ‏باشد) .

مشابه استدلال اخير او را به طور خلاصه «محمّد بن يوسف گنجى شافعى» در كتاب «البيان فى اخبار صاحب الزّمان» آورده آنگاه اسامى بيش از 30 نفر را كه روايت «اسمه اسمى»(كه رسول خدا ( ص ) فرمود: اسم او اسم من است) را نقل كردند مى ‏آورد كه هيچ كدام از آنها جمله و «اسم ابيه اسم ابى» (كه آن حضرت فرموده باشد: و اسم پدرش اسم پدر من است) را بدان نيفزودند مگر «عبيداللَّه بن موسى» از «زائده» . آنگاه نتيجه مى ‏گيرد كه هيچ عاقلى شكّ نمى‏كند كه اين اضافى – باتوجّه به اينهمه مخالف – اعتبارى ندارد .

3 – «سبط ابن جوزى» متوفّاى 654 هجرى در كتاب تذكرة الخواص ، معروف به: «تذكرة خواصّ الامّة فى خصائص الائمّة ( ع ) » در فصل مربوط به امام زمان ( ع ) تحت عنوان: «فصل فى ذكر الحجّة المهدى» چنين مى ‏نويسد:

«هو محمّد بن الحسن بن على بن . . . على بن ابى‏طالب عليه(وعليهم) السّلام و كنيته ابوعبداللَّه و ابوالقاسم و هو الخلف الحجّة صاحب الزّمان ، القائم و المنتظَر و التّالى و هو آخر الائمّة» . او در ابتدا اسامى دوازده امام ( ع ) را به ترتيب نقل كرده (كه ما به جهت اختصار در اينجا و در موارد ديگر چند نقطه مى‏گذاريم . ) و پس از آن كنيه‏ ها والقاب حضرت مهدى ( ع ) را ذكر مى‏ كند و مى ‏گويد كه او آخرين امام ها (ى شيعه) است . آنگاه اين حديث را با سندش از ابن عمر نقل مى ‏كند كه پيامبر ( ص ) فرمود: «يخرج فى آخر الزّمان رجل من ولدى اسمه كاسمى و كنيته ككنيتى يملأ الارض عدلاً كما ملئت جوراً فذالك هو المهدى»؛ يعنى: در آخرالزّمان مردى از فرزندانم خروج مى ‏كند كه اسمش مانند اسم من و كنيه ‏اش مانند كنيه من است . زمين را پر از عدل مى ‏كند همانگونه كه پر از ستم شد و او همان مهدى است . و خود اين را حديثى مشهور مى‏ داند . سپس چند روايت ديگر نقل كرده و درباره رفع استبعاد از طول عمر آن حضرت مثال هائى از معمّرين تاريخ آورده و پس از نقل شعرى در مدح ائمّه ( ع ) مى ‏نويسد: «قلت: و من شروط الامام ان يكون معصوماً لئلاّ يقع فى الخطأ و لانّهم حجج اللَّه على عباده و من شرط الحجّة العصمه من كلّ وصمه . انتهى ذكر الائمّة ( ع ) » . يعنى: از شروط امام اين است كه معصوم باشد تا در خطا واقع نشود (او به حقّ معناى عصمت را عصمت از خطا دانسته است نه عصمت از گناه و اين عصمت است كه از جانب خداوند به بندگان برگزيده‏اش داده مى ‏شود چه آنكه اگر آنان – كه پيشوايان امّتند – در خطا واقع شوند و يا سهو و نسيان به آنان دست دهد دود آن به چشم پيروانشان مى‏ رود كه گفتارشان را وحى منزل مى ‏دانند و خطا و سهو يا نسيان ، طبيعى هر انسانى است و معصوم كسى است كه از چنين نقصى مصون باشد و اين نخواهد شد مگر با عنايت خاصّه الهيّه) .
ديگر آنكه آنان حجتّ هاى خدا بر بندگانش مى ‏باشند و شرط حجّت بودن مصون بودن از هر عيب مى ‏باشد .
در آخر عبارت افزوده است: «تمام شد ياد ائمّه ( ع ) » .

4 – «ابن ابى ‏الحديد معتزلى» متوفّاى 655 هجرى در ج&7 شرح نهج‏البلاغه ، ص&59 ، در ذيل: «بابى ابن خيرة الاماء» (كه اميرالمؤمنين ( ع ) فرموده است: پدرم فداى پسر بهترين كنيزان باد) مى ‏نويسد:

«اگر گفته شود كه اين مرد كيست ، درجواب گوئيم: امّا اماميّه ، آنها مى ‏گويند كه او امام دوازدهم آنها است و مادر او كنيزى بود به نام نرجس و امّا اصحاب ما (يعنى معتزله) ، آنان مى ‏گويند كه او مردى فاطمى است (يعنى از اولاد فاطمه زهرا ( س ) مى ‏باشد) كه در آينده به دنيا خواهد آمد و مادر او كنيزى است و او الآن موجود نيست» . آنگاه سؤال ديگرى مطرح مى‏ كند خوانندگان محترم توجّه داشته باشند كه اين سؤالات مربوط به مطالبى است كه در شرح نهج ‏البلاغه آن را به عنوان حديث نقل كرده است و برداشت او از رجعت و انحصار آن به گروهى از بنى‏ اميّه و غير آن جهت انتقام‏ گيرى نيز خالى از اشكال نيست و ما در اينجا قول اين دانشمند معروف اهل سنّت را نقل مى ‏كنيم نه آنكه در صدد ردّ و ايراد نيز باشيم . كه: از بنى‏ اميّه چه كسى در آن زمان موجود است كه آن مرد (فاطمى) از آنها انتقام مى‏ گيرد؟ در جواب مى ‏گويد: «امّا اماميّه ، آنها قائل به رجعتند و مى‏گويند كه وقتى امام منتظَر آنها ظاهر شد ، گروهى از بنى ‏اميّه و غير آنها رجعت مى ‏كنند و او از همه دشمنان آل محمّد ( ع ) انتقام مى ‏گيرد» . آنگاه قول معتزله را چنين نقل مى‏كند: «و امّا اصحاب ما ، آنها مى ‏گويند كه خدا در آخر الزّمان مردى از فرزندان فاطمه ( س ) را خلق مى ‏كند كه اكنون موجود نيست و او زمين را پر از عدل و داد مى‏ كند همانگونه كه پر از ظلم و جور شد و از بيدادگران به شديدترين وجهى انتقام مى ‏گيرد و مادرِ او – همانطور كه در اين خبر و غير آن از ساير اخبار آمده – كنيزى است و اسم آن مرد نيز محمّد است همچون اسم رسول خدا ( ص ) . آن مرد آنگاه ظاهر مى ‏شود كه بر بسيارى از سرزمين هاى اسلام پادشاهى از تبار بنى ‏اميّه استيلا يافته است و او همان سفيانى است از فرزندان ابوسفيان بن حرب بن اميّه كه در خبر صحيح (چنانچه نقل كرديم) وعده آن داده شده و آن امام فاطمى او و پيروانش از بنى ‏اميّه و غير آنها را مى ‏كشد و در اين هنگام مسيح ( ع ) از آسمان فرود مى ‏آيد و . . . »

در ج&10 ص&95 و ج&19 ص&104 نيز از حضرت مهدى ( ع ) ياد كرده و مى ‏گويد كه اجماع همه فرقه‏ هاى اسلامى است كه دنيا به آخر نمى ‏رسد مگر با قيام آن حضرت .

ماگفتار اين دانشمند اهل سنّت را ، كه بر خلاف عقيده شيعه و حتّى بر خلاف عقيده بسيارى از علماى اهل سنّت است ، عيناً ترجمه كرديم تا عدّه ‏اى با ديدن يا شنيدن بعض تمجيدهائى كه او از اميرامؤمنين ( ع ) نموده است ، او را شيعه ندانند . در حالى كه حضرت امير ( ع ) كسى است كه غير مسلمانان نيز او را تعريف و تمجيد نموده و درباره شخصيّت بى‏نظير او كتاب ها نوشته و اشعارى سروده ‏اند كه نمونه آن «عبدالمسيح انطاكى» است كه قصيده ‏اى طولانى – و شايد بتوان گفت طولانى‏ ترين قصيده – (5595 بيت) در مدح اميرالمؤمنين ( ع ) سروده است . علاّمه امينى ( ره ) 15 بيت آن رادر ج&3 الغدير ص&9 نقل كرده است .

5 – «محمّد بن يوسف بن محمّد گنجى شافعى» . او در سال 658 هجرى به شهادت رسيد . سبب شهادتش نوشتن كتابى بود به نام: «كفاية الطّالب فى مناقب اميرالمؤمنين على بن ابى‏طالب» صلوات اللَّه و سلامه عليه . با آنكه مستندات آن ، محدّثين اهل سنّت مى‏ باشند با اينحال به جرم اين گناه نابخشودنى! در 29 رمضان در جامع دمشق كشته شد . آرى ، اين است رفتار آنانكه دم از پيروى از سنّت رسول خدا ( ص ) مى‏ زنند با كسانى كه حقّ مى‏ گويند . در مقدّمه كتابمان: «پيامبر در صحاح» علّت كشته شدن «نسائى» صاحب سنن را نوشتيم كه بيان‏گر يكى ديگر از رفتار اهل سنّت با علماى خودشان مى ‏باشد .

اين دانشمند اهل سنّت كتابى دارد به نام: «البيان فى اخبار صاحب الزّمان ( ع ) » كه ما فقط به ذكر عناوين ابواب سيزده‏ گانه آن اكتفا مى‏ كنيم و اين عناوين ، اجمالاً بيان كننده عقايد نويسنده آن مى ‏باشد:

1 – درباره خروجش در آخرالزّمان .
2 – درباره اين حديث نبوى كه: «مهدى از عترت من و از فرزندان فاطمه است» .
3 – درباره اين حديث كه: «مهدى از سادات اهل بهشت است» . ر – ك: پاورقى شماره 253 ، متن عربى آن چنين است:
«نحن ولدَ عبدالمطّلب سادة اهل الجنّة انا و حمزه و على و جعفر و الحسن و الحسين و المهدى( ( ع ) )» .
4 – درباره امر پيامبر ( ص ) به پيروى از مهدى ( ع ) .
5 – درباره يارى نمودن اهل مشرق آن حضرت را .
6 – درباره مدّت سلطنت آن حضرت بعد از ظهور .
7 – دراينكه او در نماز ، امامِ حضرت عيسى ( ع ) خواهد بود .
8 – پيامبر ( ص ) مشخّصات مهدى ( ع ) رابيان مى ‏فرمايد .
او در ذيل عنوان فوق ، روايت: «مهدى طاوس اهل بهشت است» را نيز نقل مى ‏كند .
9 – پيامبر ( ص ) تصريح مى ‏فرمايد كه مهدى ( ع ) از فرزندان حسين ( ع ) است .
10 – درباره كَرَم مهدى ( ع ) .
11 – در ردّ اين قول كه ، «مهدى همان عيسى بن مريم است» . (اشاره به روايت ابن‏ماجه كه بحثش گذشت) .
12 – درباره اين حديث نبوى كه: «امّتى كه من در اوّل آن و عيسى در آخر آن و مهدى در وسط آن است هلاك نخواهد شد» .
13 – درباره كنيه او و اينكه خُلق و خُويَش شبيه پيامبر ( ص ) مى ‏باشد . او در آخر باب اوّل – چنانچه گذشت – استدلال مى ‏كند كه پدر حضرت مهدى ( ع ) همان امام حسن عسكرى ( ع ) بوده است .

6 – «ابن تيميّه» متوفّاى 728 هجرى ، در جزء چهارم كتاب «منهاج السنّة» حديث نبوى: «يخرج فى آخرالزّمان رجل من ولدى اسمه كاسمى و كنيته كنيتى يملأ الارض عدلاً كما ملئت جوراً . » يعنى: در آخرالزّمان مردى از فرزندانم خروج مى‏كند كه اسمش مانند اسم من و كنيه ‏اش كنيه من است . زمين را پر از عدل مى ‏كند همانگونه كه پر از ستم شد . را قبول داشته و او را همان «مهدى» ( ع ) مى ‏داند و نيز بعض احاديثى را كه ابوداود و ترمذى ، دائر بر حتمى بودن اين خروج و اينكه آن حضرت از عترت پيامبر ( ص ) و از فرزندان فاطمه ( س ) است ، آورده‏ اند نقل كرده و آنها را احاديثى صحيح مى ‏داند .

7 – «شيخ السلام ابراهيم بن محمّد بن المؤيّد الحمويى الخراسانى» متوفّاى 732 هجرى در كتاب: فرائد السّمطين فى فضائل المرتضى و البتول و السّبطين و الائمّة من ذرّيّتهم ( ع ) . » روايات زيادى در مورد حضرت مهدى ( ع ) نقل مى‏كند كه بعض آنها قبلاً گذشت . از جمله رواياتى كه اين عالم اهل سنّت نقل مى ‏كند اين است كه حضرت مهدى ( ع ) داراى غيبت است و نيز: «هر كه خروج مهدى ( ع ) را انكار كند به آنچه كه بر محمد ( ص ) نازل شده كافر گشته است . » و نيز: «انتظار فرج افضل عبادات است . » و نيز در ضمن همين روايات ، به مسأله ولايت و وصايت ائمّه اثناعشر ( ع ) اشاره شده و در بعض از آنها اسامى آن بزرگواران نيز آمده است .

مؤلّف محترم ، اين روايات را در باب 61 از سمط دوم از فوائد السّمطين ، در ضمن 15 عنوان نقل كرده و در آخر آن با سندش از ابن عباس چنين روايت مى‏كند كه رسول خدا ( ص ) فرمود:

«همانا علىّ بن ابى‏ طالب پيشواى امّتم و بعد از من جانشين من در ميان آنها است و از فرزندانش قائم منتظَر است ، آنكس كه خدا به دست او زمين را از قسط و عدل پر مى‏ كند همان گونه كه از ظلم و جور پر شد . قسم به آنكس كه مرا به عنوان بشارت دهنده به حقّ برانگيخت ، آنان كه در زمان غيبتش بر امامت او ثابتند بسيار اندكند .

جابر بن عبداللَّه انصارى برخاست و گفت: يا رسول‏ اللَّه! آيا قائم از فرزندانت غيبت دارد؟ فرمود: آرى ، به پروردگارم قسم . همانا خداوند به همين غيبت مؤمنين را آزموده و كافران را نابود مى‏ كند . اى جابر! اين امر از امر خدا و سرّى از سرّ او بوده و علمش از بندگان مخفى است . مبادا در آن به شكّ افتى كه شكّ در امر خدا كفر است» متن عربى اين روايت چنين است: «ان علىّ بن ابى ‏طالب امام امّتى و خليفتى عليها من بعدى و من ولده القائم المنتظر الذى يملأ اللَّه به الارض عدلاً و قسطا كما ملئت ظلما و جورا و الذى بعثنى بالحقّ بشيرا ان الثّابتين على القول به فى زمان غيبته لأعزّ من الكبريت الاحمر فقام عليه جابر بن عبد اللَّه الانصارى فقال: يا رسول‏اللَّه! و للقائم من ولدك غيبة؟ قال: «اى و ربّى ليمحّص اللَّه به الذين آمنو و يمحق الكافرين . يا جابر! انّ هذا الامر من أمر اللَّه و سرّ من اسرار اللَّه . علمه مطوىّ عن عباده . فايّاك و الشّكّ فيه! فانّ الشّكّ فى أمر اللَّه كفر» .

8 – «ابن قيّم» متوفّاى 751 – كه از شاگردان ابن تيميّه بود – در فصل پنجاهم كتاب: «المنار المنيف فى الصّحيح و الضعيف . » درباره حضرت مهدى ( ع ) رواياتى نقل مى ‏كند كه همه آنها قبلاً گذشت . او روايت: «لا مهدى الاّ عيسى بن مريم . » را كه ابن‏ماجه در سنن خويش آورده ذكر نموده و آن رابه ضعف سند و به تعارضش با رواياتى كه مهدى ( ع ) را از فرزندان فاطمه ( س ) مى ‏داند و نيز به غير آن ردّ مى ‏كند .

9 – «ابن صبّاغ مالكى – على بن محمّد – » متوفّاى 855 در فصل دوازدهم از كتاب: «الفصول المهمّة فى معرفة احوال الائمّة ( ع ) » چنين مى‏ نويسد:
«الفصل الثّانى ‏عشر فى ذكر ابى ‏القاسم محمّد الحجّة الخلف الصّالح ابن ابى‏محمّد الحسن الخالص» و در ادامه چنين مى‏ نويسد: «و او امام دوازدهم است و (ذكر) تاريخ ولادت و دلايل امامتش و (نيز) ذكر بعض از اخبارش و غيبتش و مدّت قيام دولت او و (نيز) ذكر كنيه و نسبش و غير آن از آنچه كه به او مربوط مى‏شود» . متن عربى آن چنين است: «و هو الامام الثّانى عشر و تاريخ ولادته و دلايل امامته و ذكر طرف من اخباره و غيبته و مدّة قيام دولته و ذكر كنيته و نسبه و غير ذلك ممّا يتّصل به» . و بعد از نقل چند روايت مى‏ نويسد:

«ابوالقاسم محمّد الحجّة بن الحسن الخالص در شب نيمه شعبان سال 255 در سامرّا به دنيا آمد و امّا نسبش از جهت پدر و مادر: او ابوالقاسم محمّد الحجّة پسر حسن خالص پسر على هادى . . . پسر على بن ابى‏طالب صلوات اللَّه عليهم اجمعين مى‏ باشد و امّا مادرش او كنيزى بود به نام نرگس ، بهترين كنيزان ، و گفته شد كه اسم او غير آن (نرگس) مى ‏باشد . كنيه او ابوالقاسم و لقبش حجّت ، مهدى ، خلف صالح ، قائم ، منتظَر (يعنى كسى كه همه در انتظار اويند) ، صاحب الزّمان و مشهورترين آنها مهدى است» و بعد از نقل روايات متعدّدى درباره آن حضرت ، آيه «لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدّينِ كُلِّه‏» اشاره به آيه: «هو الّذى ارسل رسوله بالهدى و دين الحقّ ليظهره على الدّين كلّه» كه در قرآن مجيد سه بار ذكر شده است .
1 – سوره توبه ، آيه 33
2 – سوره فتح ، آيه 28
3 – سوره صفّ ، آيه 9
يعنى: او است خدائى كه رسولش را به همراه هدايت و دين حقّ فرستاد تا آن (دين) را بر تمامى اديان (و مكاتب) غلبه دهد . را از قول سعيد بن جُبير ، مربوط به آن حضرت مى‏ داند . آنگاه با نقل رواياتى درباره علائم ظهور ، آن را به پايان مى‏ برد .

10 – «ابن طولون» از دانشمندان قرن دهم ، متوفّاى 953 ، و از اهالى دمشق مى‏باشد . او در كتابش به نام: «الائمة الاثناعشر» درباره امام دوازدهم چنين مى‏ نويسد:
«و ثانى‏عشر هم ابنه (يعنى ابن الحسن العسكرى) محمّد بن الحسن و هو ابوالقاسم محمّد بن الحسن بن علىّ الهادى ابن محمّد الجواد ابن . . . علىّ بن ابى‏طالب رضى اللَّه عنهم» . و او را همان مهدى مى ‏داند . آنگاه شعرى را نقل مى ‏كند كه در آن اسامى آن بزرگواران به ترتيب آمده است .

11 – «عبدالوهّاب شعرانى» متوفّاى 973 در كتاب: «اليواقيت و الجواهر فى بيان عقائد الاكابر» حضرت مهدى ( ع ) را فرزند امام حسن عسكرى ( ع ) دانسته و مى ‏نويسد كه تاريخ ولادت او نيمه ماه شعبان سال 255 بوده و اكنون كه سال 958 است عمر او 706 سال مى‏ باشد . (صحيح آن 703 است) .

12 – «ابن حجر هيتمى مكّى» متوفّاى 974 در كتاب: «الصّواعق المحرقه» – كه در ردّ بر شيعه نوشته است – مى ‏نويسد:
آيه دوازدهم: «و انّه لعلمٌ للسّاعة» (آيه 61 از سوره زخرف) يعنى: همانا او (حضرت عيسى ( ع ) ) علم است براى ساعت (شايد مراد اين است كه حضرت عيسى ( ع ) وقتى نزول كرد باعث مى‏شود كه مردم علم به ساعت ظهور امام زمان ( ع ) پيدا كنند) .
تذكّر اين نكته نيز لازم به نظر مى ‏رسد كه ابن حجر در كتاب مزبور بيش از 15 آيه در فضائل اهل بيت ( ع ) ذكر كرده كه دوازدهمين آنها آيه فوق است كه بعد از نقل آن مى‏ نويسد كه اين آيه درباره مهدى ( ع ) نازل شده است . آنگاه مى ‏نويسد: به زودى احاديثى كه صراحت دارد او از اهل بيت نبوى است خواهد آمد . سپس مى ‏افزايد: حال كه چنين است (يعنى حال كه آيه فوق مربوط به حضرت مهدى ( ع ) بوده و او نيز از اهل بيت مى‏باشد معلوم مى‏ شود كه) نسل فاطمه و على ( ع ) با توجّه به آيه فوق داراى بركت مى ‏باشد (كه تا آخرالزّمان اين نسل پاك استمرار دارد) و خدا از آن دو پاكانى خارج مى‏ كند و نسل آنها را كليدهاى حكمت و معدن هاى رحمت قرار مى‏ دهد و آن به اين دليل است كه پيامبر ( ص ) آن دو و ذرّيه آنها را از شيطان رانده شده در پناه خدا قرار داد .
آنگاه جريان ازدواج آندو را شرح مى‏ دهد و از ابوداود روايت مى ‏كند كه ابوبكر و عمر از فاطمه ( س ) خواستگارى كردند و پيامبر ( ص ) از آندو رو برگرداند . آنها نزد على ( ع ) رفته و از او خواستند كه به خواستگارى برود . سپس بعد از نقل ازدواج آن دو و اينكه اين ازدواج به امر خدا صورت گرفت ، روايات مربوط به خروج حضرت مهدى ( ع ) را در طى چند صفحه مطرح مى‏ كند و در ضمن آنها حديث: «لا مهدى الاّ عيسى بن مريم» را متعرّض شده و آن را به خاطر مجهول بودن محمّد بن خالد (كه در سند آن حديث است) قبول نمى ‏كند .

آنگاه دو جريان درباره امام حسن عسكرى ( ع ) نقل مى‏ كند كه آوردن آن در اين نوشتار خالى از لطف نيست:
1 – امام حسن عسكرى ( ع ) كودك بود و مى ‏گريست و كودكان ديگر بازى مى ‏كردند . بهلول – كه پنداشت او حسرت اسباب بازي هاى آنها را مى‏ خورد – به او گفت: آيا برايت چيزى بخرم كه با آن بازى كنى؟ گفت: اى كم عقل! ما براى بازى آفريده نشديم . گفت: پس براى چه خلق شديم؟ گفت: براى كسب علم و عبادت . گفت: از كجا مى ‏گوئى؟ گفت: از قول خداى عزّوجلّ: «اَفَحَسِبْتُمْ اَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ اَنَّكُمْ اِلَيْنا لاتُرْجَعُونَ؟» سوره مؤمنون ، آيه 115 – يعنى: آيا پنداشتيد كه ماشما را بيهوده (و براى بازى) آفريديم و شما به سوى ما برنمى ‏گرديد؟

بهلول از او خواست كه موعظه ‏اش كند . حضرتش در ضمن چند بيت شعر اندرزش داد و خود بيهوش بر زمين افتاد و چون به هوش آمد بهلول به او گفت: چه شده! تو كه كودكى و گناهى ندارى . گفت: از من دور شو اى بهلول! من ديدم كه وقتى مادرم مى‏ خواهد هيزم بزرگ آتش بگيرد از هيزم‏ هاى كوچك استفاده مى ‏كند ، مى‏ ترسم كه من از هيزم‏هاى كوچك جهنّم باشم .

2 – آنگاه كه امام حسن عسكرى ( ع ) در زمان معتمد زندانى گشت ، در سامرّا قحطى شد . خليفه – معتمد پسر متوكّل – دستور داد كه براى نماز باران بروند . سه روز نماز خواندند و خبرى نشد . مسيحيان همراه راهبى بيرون رفتند و چون راهب دست خود را به آسمان بلند مى ‏كرد باران مى ‏آمد . روز دوم نيز چنين شد . اينجا بود كه افراد ضعيف الايمان به شكّ افتادند و عدّه ‏اى نيز از دين برگشتند . اين امر بر خليفه گران آمد . (چون او به عنوان خليفه پيامبر ( ص ) بر مسند قدرت تكيه زده بود ، و چون مردم از دين برگردند قدرت او نيز رو به زوال خواهد رفت . ) دستور به احضار امام حسن عسكرى ( ع ) داد و به او گفت: امّت جدّت رسول خدا ( ص ) را ، قبل از آنكه هلاك شوند ، درياب . ببينيد چگونه خليفه ستم‏كار عبّاسى با علم به عظمت مقام معنوى امام ( ع ) او را زندانى كرده و چون قدرت خود را در خطر مى‏ بيند به عنوان نجات امّت از گمراهى از حضرتش استمداد مى‏ طلبد و عاقبت نيز همچون نياكانش او را به شهادت مى‏رساند و امام زمان ( ع ) را هم تحت تعقيب قرار مى ‏دهد و حضرتش به سرداب مى‏ رود و ديگر جز عدّه معدودى كسى او را نمى‏ بيند تا آنكه روزى ظاهر شود و جهانى را از لوث وجود معتمدهاى زمان پاك كند . عجّل اللَّه تعالى فرجه الشّريف . حضرت فرمود: فردا بيرون بروند و من انشاءاللَّه شكّ آنها را بر طرف مى‏كنم و با خليفه صحبت كرد كه اصحابش را از زندان آزاد كند . او نيز چنين كرد .

فردا چون مردم براى طلب باران بيرون رفتند و راهب دست خود را همراه نصارى‏ بالا برد ، آسمان را ابر فرا گرفت . امام حسن ( ع ) دستور داد دست راهب را بگيرند . ديدند كه در دستش استخوانى است . آن را از دستش گرفت و فرمود: حال طلب باران كن . او دستش را بالا گرفت . ابرها كنار رفت و خورشيد نمايان شد . مردم تعجّب كردند . خليفه به امام حسن ( ع ) گفت: سرّ آن چيست؟ فرمود: اين استخوان پيامبرى است كه اين راهب از بعض قبور آن را يافته است و چون زير آسمان قرار گيرد باران مى‏آيد . آن را آزمودند . همان طور بود كه فرمود . لذا شكّ و شبهه از مردم بر طرف شد و حضرتش با عزّت و احترام به منزلش رفت و خليفه نيز هر از چندى هدايائى برايش مى ‏فرستاد . تا آنكه در سامرّا در سنّ 28 سالگى از دنيا رفت و گفته ‏اند كه او نيز (همچون پدرانش ( ع ) ) مسموم شد و غير از يك پسر كه همان «ابوالقاسم محمّد الحجّة» باشد فرزندى نداشت كه هنگام وفات (بلكه شهادت) پدرش 5 ساله بود لكن خداوند به او حكمت داد و به قاسم (صحيح آن قائم است چنانچه گذشت) و منتظَر ناميده شد و گفته ‏اند كه در شهر غايب شد و معلوم نشد كجا رفت و گفتيم كه رافضه (يعنى شيعيان) مى‏ گويند او همان مهدى است . قبلاً گذشت كه عدّه‏اى از علماى معروف عامّه نيز همچون شيعيان همين را مى‏گويند و اين كه ابن حجر آنرا به شيعيان – آنهم با كلمه «رافضه» كه از دشمنى او نسبت به عدّه‏اى از مسلمانان حكايت دارد – نسبت مى‏دهد نشان از بى اطلاعى او از اقوال گذشتگان داشته و يا از تعصّبى خشك سرچشمه مى‏ گيرد

جالب است كه مى ‏گويد يكى از لقب هاى فرزند امام حسن عسكرى ( ع ) «منتظر» است و منتظر به كسى گويند كه عدّه ‏اى در انتظار اويند . غير از مهدى ( ع ) چه كسى است كه امّت اسلامى منتظر او است .

مى‏ گويد به او در كودكى حكمت داده شد . مى ‏پرسيم چه كسى جز خداوند مى‏تواند به كودكى پنج ساله حكمت دهد؟ غير از اين است كه او بنده برگزيده الهى بود؟ و اين همان امامت و جانشينى رسول خدا ( ص ) مى‏ باشد .
او در كتاب: «الفتاوى الحديثيّة» مى‏نويسد كه پيامبر ( ص ) فرمود: «من كذّب بالمهدى فقد كفر» يعنى هر كه مهدى را تكذيب كند محقّقاً كافر است؛ و قتل منكر آن حضرت را واجب مى‏داند و براى تأييد آن به رواياتى استدلال مى ‏كند كه دلالت بر خروج حضرتش مى‏ نمايد . شايد مى ‏خواهد بگويد كه منكر آن‏حضرت ، منكر روايات مسلّم است و در حقيقت اين شخص منكر قول رسول خدا ( ص ) است كه آن كفر مى‏باشد . يا آنكه مى‏ خواهد بگويد كه مسئله خروج مهدى ( ع ) جزء ضروريّات دين اسلام است و منكر آن در حقيقت منكر يكى از ضروريّات است كه آن در حكم كفر است .
در كتاب: «القول المختصر فى علامات مهدى المنتظر» بعد از نقل حديث: «من كذّب بالمهدى فقد كفر» روى اين مسأله تأكيد مى ‏كند كه مهدى ( ع ) از ذرّيّه رسول خدا ( ص ) و از فرزندان فاطمه ( س ) است .

13 – «علىّ بن سلطان محمّد» متوفّاى 1014 هجرى در كتاب: «مرقاة المفاتيح» با استدلال به روايت: «اسمه اسمى و اسم ابيه اسم ابى» به آخر شماره 2 از اين فصل رجوع فرمائيد . مى‏ نويسد:
اين روايت ردّ بر شيعه است كه مى‏ گويند مهدى موعود همان قائم منتظَر است و او محمّد بن الحسن العسكرى مى ‏باشد . راستى بايد به اين قبيل دانشمندان با اين استدلال محكمشان آفرين گفت! من خود با هركس كه در ايّام حجّ يا عمره از علماى اهل سنّت بحث كردم براى ردّ قول من به رواياتى از كتابهاى خودشان استدلال مى ‏كردند كه به هيچ وجه مورد قبول ما نبود . گوئيا آنچه كه مى‏گويند وحى منزل است! اى كاش مى‏ توانستند براى اثبات عقائد خود از كتب شيعيان استفاده نمايند كه قطعاً اگر بخواهند چنين كنند نخواهند توانست .
مَثَل آنان مَثَل مسلمانى است كه براى ردّ اقوال مخالف اعمّ از يهودى و مسيحى و غير آنها و اثبات حقّانيّت اسلام بخواهند از قرآن و روايات استفاده كند!

14 – «احمد بن يوسف بن احمد» متوفّاى 1019 در كتاب: «اخبار الدُّوَل و آثار الاُوَل» مى ‏نويسد:
«الفصل الحادى عشر فى ذكر الخلف الصّالح الامام ابى‏القاسم محمّد بن الحسن العسكرى ( رض ) و كان عمره عند وفاة ابيه خمس سنين . آتاه اللَّه فيها الحكمة كما اوتيها يحيى ( ع ) صبيّاً . » ترجمه: «فصل يازدهم درباره خلف صالح ، امام ابى ‏القاسم محمّد بن الحسن العسكرى ( ع ) و عمرش هنگام وفات پدرش پنج سال بود . خداوند در همان سنّ به او حكمت عطا كرد همانگونه كه به يحيى‏ ( ع ) در كودكى عنايت كرد» .

15 – «عبداللَّه بن محمّد بن عامر شافعى» متوفّاى 1171 در كتاب: «الاتحاف بحبّ الاشراف» مى ‏نويسد:
«محمّد بن الحسن ( ع ) دوازدهمين امام بوده و از القاب او: مهدى ، قائم ، منتظَر ، خلف صالح و صاحب الزّمان مى‏ باشد و مشهورترين آن مهدى است . ولى مهدى موعود كه در آخرالزّمان خروج مى ‏كند او نيست . او ائمّه دوازده‏گانه را چنين مى ‏ستايد:
«و قد اشرق نور هذه السّلسلة الهاشميّة و البيضة الطّاهرة النّبويّة و العصابة العلويّة و هم اثناعشر اماماً . مناقبهم عليّة و صفاتهم سنيّة و نفوسهم شريفة ابيّة و ارومتهم كريمة محمّديّة و هم محمّد الحجّة بن الحسن الخالص ابن علىّ الهادى . . . ابن الامام الحسين اخى الامام الحسن ولدى اللّيّث الغالب علىّ بن ابى ‏طالب رضى اللَّه تعالى عنهم اجمعين . » خلاصه ترجمه آن چنين است:
نور وجود اين سلسه هاشمى و نسل پاك نبوى و فرزندان علوى كه 12 امامند ، بر همه تابيده مناقب آنان والا و صفاتشان بلند پايه و جانهايشان شريف و ريشه در نبوّت محمّدى ( ص ) دارند آنان محمد بن الحسن خالص فرزند على هادى . . . فرزند امام حسين برادر امام حسن دو پسر شير غالب على بن ابى‏طالب كه رضوان خداى تعالى بر آنان باد مى ‏باشند .
آرى ، اين انوار مقدّسه آنچنان در طول تاريخ درخشش داشتند كه مخالف و موافق را وادار به تكريم و تمجيد از آنان نموده است .

16 – «شيخ سليمان بن ابراهيم قندوزى حنفى» متوفّاى 1294 در كتاب: «ينابيع المودّة لذوى القربى» روايات متعدّدى درباره حضرت مهدى ( ع ) نقل كرده است . از جمله در باب 65 مى ‏نويسد:
« . . . مدّت زندگانى حسن عسكرى بعد از پدرش كه رضوان خدا بر آن دو باد ، 6 سال بود و پسرى غير از ابوالقاسم محمّد المنتظر ملقّب به قائم و حجّت و مهدى و صاحب الزّمان و خاتم الائمّة الاثنى ‏عشر در نزد اماميّه باقى نگذاشت . ميلاد او شب نيمه شعبان سال 255 بوده و مادرش كنيزى بود به نام نرجس . او (يعنى مهدى ( ع ) ) هنگام وفات پدرش 5 ساله بود و تاكنون پنهان است ( رض ) و او همان محمد منتظر پسر حسن عسكرى رضى اللَّه عنهما مى‏باشد كه نزد خواصّ اصحاب و افراد مورد وثوق اهلش شناخته شده است . »
او همچنين از باب 71 چند باب را به آن حضرت اختصاص داده و روايات متعدّدى از طرق مختلف چه از خاصّه و چه از عامّه مى ‏آورد كه نقل همه آنها در اين مختصر نمى ‏گنجد .

17 – «سيّد مؤمن بن حسن بن مؤمن شبلنجى» متوفّاى بعد از 1290 هجرى در كتاب: «نور الابصار فى مناقب آل النّبى المختار» در فصلى كه مربوط به حضرت مهدى ( ع ) است چنين مى‏ نويسد:
«فصل فى ذكر مناقب محمّد بن الحسن الخالص ابن على الهادى . . . ابن على بن ابى ‏طالب‏y» . و بعد از ذكر بعض صفات آن حضرت ، درباره امكان طول عمر آن بزرگوار از قول «محمّد بن يوسف گنجى شافعى» دلايلى را كه قبلاً گذشت نقل مى ‏كند .
خداوند تبارك و تعالى‏ در فرج آن بزرگوار تعجيل فرموده و ما را جزء ياران خاصّ آن حضرت قرار دهد ، و شكر بى‏ حد به درگاه او عزوجل كه ما را پيرو كسانى قرار داد كه از هر پليدى منزّهند ، و در آنچنان قلّه رفيعى مى ‏باشند كه منكرين امامت و ولايت آنها نيز به امامت و پيشوائى و جلالت قدرشان مقرّ و معترفند . اميد است به يارى ذات حقّ و عنايات حجّت او بتوانيم در فتن آخرالزّمان با ولاى اهل بيت ( ع ) و با ايمانى راسخ و محكم به حقّانيّت اهل بيت عصمت و طهارت ( ع ) و با اعمالى صالح و قلبى سليم به جوار رحمت الهى بشتابيم.

حسين طبيان
 
منبع:            http://www.valiasr-aj.com/fa/page.php?bank=maghalat&id=20